Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Алсу, Алимжан, Анастасия – Курайдыҥ школынаҥ

18.12.2018

Кӱчӱрген айдыҥ 19-23 кӱндеринде Москвада ӱренчиктердиҥ, јиит краеведтердиҥ бастырароссиялык кычырыштары ӧтти.

Јаҥжыкканы аайынча јылдыҥ ла ӧткӱрилип турган  кычырыштарда ороонныҥ башка-башка талаларынаҥ ӱренчиктер эрчимдӱ туружадылар. Темдектезе, бистиҥ республикадаҥ, чокымдап айтса, Курайдыҥ орто ӱредӱлӱ школынаҥ, 2013 јылдаҥ ала кӧп балдар једимдӱ туружат.

Быјылгы да краевед кычырыштарда Алтай Республикадаҥ 8 бала турушты. Олордыҥ ӱчӱзи Курайдыҥ школынаҥ болгоны ӱредӱчилерин, јерлештерин оморкодот. Бу балдарды ыраак јол-јорыкка таланыҥ балдардыҥ ла јииттердиҥ туризм ле краеведение аайынча тӧс јериниҥ методизи А. Е. Сортыяков  баштап јӱрди.

Бастырароссиялык краевед кычырыштарда  туружары каруулу керек.  Озо баштап аймакта ӧткӧн кычырыштарда байгалу баштапкы јерге чыгар керек. Оныҥ кийнинде  республикан маргаандарда кыйалтазы јогынаҥ база ла баштапкы јерге чыгар керек.  Јеҥӱчилдер иштерин Москва јаар кычырыштардыҥ заочный бӧлӱгине аткарып јат. Ондо ишти кыракы кӧрӱп, јараган јайаан иштердиҥ ээлерин Москвада балдардыҥ ла јииттердиҥ туризм ле краеведение аайынча федерал тӧс јеринде ӧдӱп јаткан кычырыштарга турушсын деп кычырып јат.  Тӧрӧлистиҥ тӧс калазына баратан јол-јорыкты тегин ле јеҥил деп айдарга болбос.

«Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ кычыраачыларын јеҥӱчилдерле таныштырып ийели: Алсу Токтошева, 11-чи класстыҥ ӱренчиги. Кычырыштарда ол бойыныҥ билезиниҥ тӱӱкизиле таныштырган.  Јайаан ижи јилбилӱ, толо бичилгениле аҥыланган. Алсу  дипломло кайралдатты. Лауреатка јӱк ле 3 балл јетпеди. Кычырыштардыҥ лауреады болоры кӧп немедеҥ камаанду. Темдектезе, кычырыштарга ӱренчик бойыныҥ ижине ӱзеери фотојуруктарды, албатыныҥ чӱм-јаҥы керегинде видеофильмди, бойыныҥ колдоҥ эткен эдимдерин апарар керек. Оноҥ бойыныҥ јайалтазын кожоҥдоп эмезе бијелеп кӧргӱзер керек. Оныҥ ончозынаҥ алган баллдар тӧс јайаан ишке кожулат.  Алсуныҥ шиҥжӱлӱ ижин жюри бийик баалады ла база бир «Тӧрӧлим» деген јаан кӧрӱ-маргаанда турушсын деп кычырту болды.

Бу јол-јорыкты Алсуныҥ ла оныҥ башкараачызы тӱӱкиниҥ ӱредӱчизи Ю. М. Санаеваныҥ канча јылдардыҥ туркунына турумкай иштегениниҥ турултазы деп айдарга јараар. Мынаҥ озо олор НОУ-ларда, экскурсоводтордыҥ кӧрӱ-маргаандарында, јииттердиҥ Вернадскийдиҥ адыла адалган талалык кычырыштарында турушкан. Алсуныҥ школды божотколокто Москвага барып келер  деген амадузы бӱтти. Бу јӱрӱмде кижиге бийик амадуларына једерге турумкай кӱӱн-тап, ичкери јӱткимел, учураган буудактарга туйуксынбай, ичкери ле барар керек.

Алимжан Магауянов 9-чы класстыҥ ӱренчиги, калыктыҥ јаҥжыккан чӱм-јаҥы керегинде јилбилӱ иш бичип, Москвага экинчи катап барып келди. Ол Москвада ӧткӧн бастырароссиялык кычырыштарда база турушкан.  Алимжан эки јайаандык јол-јорыктаҥ дипломант болуп јанды. Бу  јаан једим деп айдарга јараар. Россияныҥ башка-башка талаларынаҥ келген балдардыҥ ортозынаҥ дипломант болуп чыгары ырысту учурал ине. Алимжанныҥ башкараачызы база Юлия Михайловна Санаева. Байлык ченемелдӱ  ӱредӱчизиниҥ, билим башкараачызыныҥ ӱренчигиниҥ једимдеринде ӱлӱзи база бар. Экӱлеп, ӱренчиги ле ӱредӱчизи, јайаандык, шиҥжӱ ууламјылу 3 ишти бичип, 2 ишти бастырароссиялык кычырыштарга чыгарганы јаан једим.

Анастасия Параева 8-чи класстыҥ ӱренчиги. Кош-Агаш аймактагы «Сайлугем» деген национальный парктыҥ ижи-тожы керегинде јилбилӱ јайаан иш бичиген. Оныҥ билим башкараачызы – школдыҥ директорыныҥ таскамал иш аайынча  ордынчызы С. Н. Турлунова. Анастасия Сынару Николаевнала кожо мынаҥ озо кӧп тоолу кӧрӱ-маргаандарда једимдӱ турушкандарын темдектеер керек. Бу да кычырыштарда Анастасия солун јетирӱ эдип,  тӧрӧл Курай  јуртына дипломду јанган.

Бастырароссиялык кычырыштардаҥ Курайдагы орто ӱредӱлӱ школдыҥ ӱренчиктери Алсу, Алимжан, Анастасия бийик кӱӱн-санаалу јандылар. Алтайдаҥ барган балдар башка-башка талалардаҥ келген бойлорына кураа балдарла таныштылар.  Јап-јакшынак најылар да табылды. Јол-јорык ӧйинде  олор Дарвинниҥ, Дальдыҥ музейлеринде, онойдо ок ботанический садта болгондор. Башка-башка ууламјыларла ӧткӧн мастер-класстарда туруштылар. Шиҥжӱлӱ иштиҥ учурын, аайын јакшы билип алдылар. Кычырыштардыҥ кӧдӱриҥилӱ јабылтазы Госдумада ӧткӧни ончо туружаачыларды соныркатты. Госдумада јаан туштажулар да ӧтти, онойдо ок бийик, јолду кайралдар база мында табыштырылды. Кӧдӱриҥиде кӧп тоолу депутаттар,  академиктер, профессорлор турушкан.  Темдектезе, бир профессор јеҥӱчилдерди кайралдап тура, бойыныҥ куучынында талалардаҥ келген балдарга окылу јаҥ јӧмӧлтӧ-болуш јетирбей турганын кайкаган айас айткан. Је, чындап та, аймактыҥ да јаандары бу јол-јорыкта балдарды јӧмӧбӧй, јокко салдыртканын кайкаары артат. Кычырыштарга Иркутсктаҥ келген балдарды область  акча-манатла јӧмӧгӧнин ончо туружаачылар сӱӱнип уккан.

Бу јол-јорыкка барып келерге, Алсуга јаан болужын јетирген  улуска оныҥ ада-энези Алена ла Александр Токтошевтер алкыш-быйанын акту кӱӱндеринеҥ айдып, Алтай Республиканыҥ депутады Н. М. Малчиновко, Курайдагы орто ӱредӱлӱ школдыҥ ӱредӱчилерине, Курайдагы јурт јеезениҥ ишчилерине, айылдаштарына, аргачы А. Б. Керексибесовага, јурт депутат А. Я. Югушевке, билим башкараачызы Ю. М. Санаевага, ӱредӱчи А. О. Олчоновага бек су-кадык, бийик једимдер кӱӱнзейдилер. Келип јаткан Какай јыл олордыҥ  кажызына ла јымжак, кирелтелӱ болзын деп кӱӱнземелдерин айттылар.

К. ПИЯНТИНОВА

ТОП

Конституция Российской Федерации

Принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года Конституция Российской Федерации с изменениями, одобренными в ходе общероссийского голосования 1 июля 2020 года

Олег Хорохордин. Алтай Республиканыҥ бажында — бир јыл

       Олег Хорохордин Алтай Республиканы туй ла бир јылдыҥ туркунына башкарып јат. Бу кыска ӧйгӧ тергееде ондор тоолу школдор, балдардыҥ садиктери, фельдшерско-акушерский пункттар, јолдор ло кӱрлер чыныкталып тудулган. Башчы келер ӧйгӧ оноҥ до кӧп иштер темдектеп алган.

«Эҥ баштапкы болуп Гуркин артар…»

«Jаҥы jурукчылар чыгар, оны (кеендик-санатты) европей кемине кӧдӱрер, jе бу jолдо эҥ баштапкы болуп Г. И. Гуркин артар…»—деп, 1907 jылда Григорий Ивановичтиҥ Томск калада ӧткӧн таҥынаҥ баштапкы кӧрӱзи керегинде  Петербургтыҥ критиги М. Далькевич бичиген. Оноҥ бери  чактаҥ ажыра ӧй ӧтти.