Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Заповедниктердиҥ ле эл парктардыҥ кӱниле!

11.01.2019

Јылдыҥ ла чаган айдыҥ 11-чи кӱнинде Россияда Заповедниктердиҥ ле национальный парктардыҥ кӱни темдектелет.

Бу окылу байрамды 1997 јылдаҥ ала темдектеп баштагандар. Шак ла 1997 јылда «Јерлик ар-бӱткенди корыыр тӧс јер» ле «Јерлик ар-бӱткенниҥ телекейлик фонды» деген организациялар јылдыҥ ла Россия Федерацияда  «Заповедниктердиҥ ле национальный парктардыҥ кӱнин» темдектеер баштаҥкай эткен. Чаган айдыҥ 11-чи кӱни тегиндӱ талдалбаган. Не дезе, 1916 јылдыҥ чаган айыныҥ 11-чи кӱнинде Российский империяда баштапкы государственный заповедник (Баргузинский заповедник, Бурятияда) тӧзӧлгӧн.

Тургуза ӧйдӧ Россияда 12 муҥга јуук аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлер (ООПТ) бар. ООПТ-ныҥ системазына федерал учурлу 102 государственный ар-бӱткендик заповедниктер, 42 нацпарк ла 71 государственный ар-бӱткендик заказниктер кирет. 2020 јылга јетире база да јаҥы 11 заповедник, 20 нацпарк ла  федерал учурлу 3 заказник тӧзӧӧри темдектелет.

Алтай Республика Россия Федерацияда аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлери кӧп тергеелердиҥ бирӱзи болуп јат. Республиканыҥ текши јериниҥ 25 проценти шак ла андый аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлерге кирет.

Алтай Республиканыҥ ар-бӱткендик заповедный фондына эки государственный ар-бӱткендик биосферный заповедниктер (Алтайский ле Кадындагы), Сайлугемниҥ национальный паркы ла ботанический сад кирип јат.

Аҥылу јерде тергеелик ООПТ-лар турат. Олор: ар-бӱткенниҥ 4 паркы («Ӱч-Сӱмер», «Тымыктыҥ јери Ӱкек», «Ӱч-Эҥмек», «Ак Чолушпа»), 2 государственный ар-бӱткендик заказниктер («Сумультинский» ле Шавланыҥ), ар-бӱткенниҥ тергеелик учурлу 42 кереези.

Алтайдыҥ ар-бӱткендик байлыктары телекейлик энчи деп тегиндӱ айдылбай јат. Тергеебистиҥ ар-бӱткениниҥ беш объеги — Ӱч-Сӱмер, Алтын Кӧл, Алтайский ле Кадындагы биосферный заповедниктер, «Тымыктыҥ јери Ӱкек» деп ар-бӱткендик парк «Алтай – Алтын туулар» номинацияга кирип, бастыра јер- телекей ичине јарлалган.

Тургуза ӧйдӧ Туулу Алтайдыҥ бастыра ар-бӱткендик парктары, тергеелик заказниктери ле ар-бӱткендик кереестери Алтай Республиканыҥ аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлериниҥ дирекциязыныҥ башкартузы алдында бириктирилген. Тергеелик учурлу ООПТ-лардыҥ јерлериниҥ текши кеми 1239,9 муҥ гектарга једет.

К. ЯШЕВ белетеген

 

ТОП

Конституция Российской Федерации

Принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года Конституция Российской Федерации с изменениями, одобренными в ходе общероссийского голосования 1 июля 2020 года

Олег Хорохордин. Алтай Республиканыҥ бажында — бир јыл

       Олег Хорохордин Алтай Республиканы туй ла бир јылдыҥ туркунына башкарып јат. Бу кыска ӧйгӧ тергееде ондор тоолу школдор, балдардыҥ садиктери, фельдшерско-акушерский пункттар, јолдор ло кӱрлер чыныкталып тудулган. Башчы келер ӧйгӧ оноҥ до кӧп иштер темдектеп алган.

«Эҥ баштапкы болуп Гуркин артар…»

«Jаҥы jурукчылар чыгар, оны (кеендик-санатты) европей кемине кӧдӱрер, jе бу jолдо эҥ баштапкы болуп Г. И. Гуркин артар…»—деп, 1907 jылда Григорий Ивановичтиҥ Томск калада ӧткӧн таҥынаҥ баштапкы кӧрӱзи керегинде  Петербургтыҥ критиги М. Далькевич бичиген. Оноҥ бери  чактаҥ ажыра ӧй ӧтти.