Алтайдын Чолмоны

«Ижимди бӧлибей јадым»

19.04.2019

«Бистиҥ јуртта нак, иштеҥкей, бойыныҥ јерин сӱӱген улус јуртап јат. Ончо улус иштӱ. 10 тын уй-мал туткан биле јокту деп чотолот» – деп, Оҥдой аймакта Буландык (Озерное) јурттыҥ старостазы Дмитрий Уланкин куучындаган.

Кеҥидеги јурт јеезе аймактыҥ эҥ кӧп јурттарлу јеезези, ого Туйакту, Шибее, Талду, Кеҥи бойы ла тӧс јолдордоҥ туура, Кеҥи кӧлдиҥ јанында турган Буландык јурт кирет. Мындагы улустыҥ кӧп сабазы Кеҥидеги јуртээлемдик предприятиениҥ турчылары болуп јат.
Дмитрий Васильевич Уланкин јурттыҥ старостазына былтыр кӱскиде тудулган. Ол анайда ок Кеҥидеги СПК-ныҥ Буландыктагы фермазыныҥ управляющийи болуп 2015 јылдаҥ бери иштеп јат. Бу ла јуртта чыккан-ӧскӧн, черӱчил молјузын бӱдӱрип, јанып келеле, 10 јылдаҥ ажыра малда, оноҥ 10 јыл механизатор болуп иштеген, механизаторлордыҥ бригадири болгон.
«Јурттыҥ старостазы нени эдип турган кижи? Слердиҥ управляющий болгон ижигерге јондык бу молјугар чаптыгын јетирбей јат па?» – деп, мен Дмитрий Васильевичтеҥ сурагам.
«Мениҥ оҥдогонымла, староста болгон кижи јурттыҥ эл-јоныныҥ сурактарына болужып иштейт. Кайда да јолды суу ӱрей јиген болзын, эмезе ӱрелген-јемирилген немени чыныктаар керек, кемге де болуш керек, уруш-чугаан чыкканда, улусты эптештирер – кандый ла сурактар болуп јат. Мен управляющий ле староста болгон ижимди бӧлибей јадым, ишти тӧзӧӧр, јонго болужар тӱҥей иш» – деп, ол куучындаган.
Управляющий болгоны старостаныҥ ижине карын да јӧмӧлтӧлӱ деп оҥдодым. Онойдо, јаскыда СПК улуска огородторын кыралаарга трактор чыгарып, јал тӧлӧбӧзинеҥ кыралап берип турган эмтир. Анайда ок ӧлӧҥин, одынын тартарга болужат. СПК-ныҥ турчылары болгондор тракторды 2-4 часка јал тӧлӧбӧзинеҥ алар јеҥилтелӱ. Јажы јаан улуска предприятие јаантайын болуш јетирет, мал-аш туткан карыган улуска јал тӧлӧбӧзинеҥ 2-5 рулонноҥ ӧлӧҥ берип јат.
Је эҥ кайкамчылузы – бу јуртта иш јок деген комыдал јок болгоны. Кеҥидеги СПК аймактыҥ бек предприятиелериниҥ бирӱзи. Иштеген улузы ишјалду, предприятиедеҥ јӧмӧлтӧ-болушту. «Бисте таҥынаҥ улустыҥ турлузы деген неме јок – деп, Дмитрий Уланкин айткан. –Улус малын айылдарыныҥ јанындагы чеден-кажаандарында тудат. Ортолой алза, бир биледе орто тооло 30 кире уй-малдаҥ, оноҥ до кӧп туткан улус ас эмес. СПК-ныҥ малы башка турлуларда. Јурттыҥ ончо јоны бу предприятиеде иштейт».
Јайгыда улустыҥ малы кабыруда, оны кижи јалдап эмезе очередьтеп кабырып турган эмтир. Бу ла ӧскӧ дӧ сурактар јурттыҥ јоныныҥ јуунында шӱӱжилет. Бойыныҥ малына азырал белетеери јанынаҥ буудактар база јок. Улус предприятиениҥ јеринде ӧлӧҥин белетейт, СПК-ныҥ турчылары бир гектар учун јылына 100 салковой тӧлӧп јат, СПК-га кирбей тургандар – 200 салковойдоҥ. Одын-суузы јайым, јери элбек, јуртаарга эптӱ јер. Оныҥ да учун, јаан јолдордоҥ туура да болзо, ӧскӧ јерге кӧчӱп барып турган улус ас. Јиит улус тӧс јерлерге иштеерге барып та турза, кӧбизи ойто јанып келет.
Јуртта школ, ФАП, балдардыҥ сады, клуб, библиотека бар, эки магазин иштеп јат. «Бистиҥ клубтыҥ «Журавушки» деген ӧмӧлиги бастыра аймакта јарлу. Оны клубтыҥ худругы, јурт јеезениҥ депутады Людмила Марковна Кергилова башкарат. Кандый ла артисттер ойын-концертин бистиҥ јуртта кӱӱнзеп кӧргӱзет, нениҥ учун дезе улус олорды јаантайын јакшы уткыйт. Бойыстыҥ да улузыс јайалталу ла ойынзак, кандый ла байрамдарды бийик кеминде ӧткӱрип јат. Јеҥӱниҥ кӱнинде кыйалтазы јогынаҥ парад, «Мӧҥкӱлик полктыҥ» басканы болуп јат – деп, Дмитрий Васильевич оморкоп айдат. – Јуукта јондык байрамдар ӧткӱрерге казандар садып алганыс. Быјыл јаҥы стадион тударга турубыс, аймактыҥ башкартузы ла јааны болужар болгон».
Староста деген кижи јуртка керек пе деген сурагыма Дмитрий Уланкин: «Канайда керек јок болотон. Мениҥ билеримле, бистиҥ јуртта староста јаантайын болгон. Јаҥыс менеҥ озо староста болуп јаантайын ӱй улус иштеген. Мен баштапкы эр кижи турум» – деп, кӱлӱмзиренип айткан.

К. Петешева