Алтайдын Чолмоны

«Јуртыма јакшым јетсин деп»

19.04.2019

Јурт јеезени эр кижи башкарза артык па, айса эпши кижи бе деген куучындарды калганчы ӧйлӧрдӧ јаантайын угарга келижет. Бодогожын, керек эр-эпши болгонында эмес, кижи албаты-јонго канча кире ачык, улустыҥ сурактарын аайлап, олорго болужарга канча кире кӱӱндӱ ле чыдалду болгонында.

Оҥдой аймактыҥ Шашыкман јуртыныҥ јурт јеезезиниҥ јааны Клавдия Тенгерекова былтыр кӱскиде ӧткӧн талдаштарда бу јамыга кандидаттар болгон улусты чик јок акалап, јеҥӱ алган. Мынаҥ озо ол јурттыҥ јеезезин эки јылга башкарганын ајаруга алза, улус бу эпшиниҥ ижин баалаганы ла ого бӱткени јарт. Ол ӱредӱзи аайынча медишчи кижи, Барнаулдыҥ медучилищезин божодып, 30 јыл кире фельдшер болуп иштеген. Шашыкмандагы јурт јеезениҥ депутады болуп, јуртты удурумга башкарарга 2016 јылда јӧпсинип, бу иште артарын ол мынаҥ озо сананбаган да.
Шашыкман – Оҥдой аймактыҥ јаан јурттарыныҥ бирӱзи, мында јуртаган эл-јонныҥ тоозы 700-теҥ ажыра. Школ, балдардыҥ сады, ФАП, культураныҥ байзыҥы, библиотека – јаҥжыккан бу тӧзӧлмӧлӧрлӧ коштой јети крестьян-фермер ээлемдер, таҥынаҥ улустыҥ сегис предприятиелери, садуныҥ беш тӧзӧлмӧлӧри, калаш быжырган предприятие, турбаза барын алза – республиканыҥ кемјӱлериле, коомой эмес муниципал тӧзӧлмӧ.
«Јурт јеезениҥ јаанына кандый да кижини тудуп алза, албатыныҥ јӧмӧлтӧ-болужы јогынаҥ кем де иштеп болбос – деп, Клавдия Тенгерекова айдат. – Ӧткӧн неделеде бистиҥ јуртта аймактыҥ ветерандарыныҥ волейболло маргаандары ӧткӧн. Хабаровка ла Ӧлӧтӱ, Ийин ле Кӱпчеген, Шашыкман јурттардыҥ бежен јаштаҥ ашкан, чачы буурайган јурт спортчылары јуулыжып маргышкан. Бу маргаандарды аймактыҥ депутаттар Совединиҥ депутады Сергей Владимирович Кергилов тӧзӧгӧн. Маргаандар изӱ тартыжулу, кокыр-каткылу ӧткӧн лӧ оныҥ кийнинде ветерандар бу туштажуларды улайын ӧткӱрер, айса болзо, эпши ветерандардыҥ волейболло маргаандарын Шашыкманда ӧткӱрер шӱӱлтелерин айткан. Сӱрекей јаан быйан Сергей Владимировичке айдылган. Крестьян-фермер ээлемниҥ јааны Сергей Кергилов јурттыҥ јондык керектериниҥ јаантайынгы баштаачызы ла јӧмӧӧчизи».
Клавдия Владимировнаныҥ куучындаганыла, јуртта ветерандардыҥ соведи бастыра јондык керектердиҥ јаантайынгы туружаачызы. Советти Татьяна Алексеевна Иртамаева башкарып јат.
Таҥынаҥ ээлемдӱ Алексей Федорович Кужаев аймактыҥ спартакиадазына туружарга јурттыҥ волейболло ойноор командазына керектӱ кийим алып берген. Любовь Бедновна Матрашева јаан јаштулардыҥ байрамына, Јеҥӱниҥ кӱнин темдектеерге јаантайын кой берип јат. Людмила Бедновна Чейтышева кызы Чейнешле кожо ончо байрамдарга јӧмӧлтӧ-болужын јетирет. Оксана Леонидовна Сараптыева эжи Сергейле кожо јурт јеезениҥ ончо јондык керектериниҥ эрчимдӱ туружаачылары. Јонныҥ керектерин јӱрегине јуук алган мындый улус јуртта ас эмес деп, Клавдия Владимировна айдат.
Аймакта јурттыҥ ичин арутаары аайынча айлык башталган. «Кече бис Шашыкманнаҥ суу кечире јаткан Шибиликке шиҥжӱлӱ барганыс. Айылдарыныҥ јанын улус арчыганын, ийттер ончо бууда болгонын кӧрдис. Је чочколор јайым јӱрген. Олорды нениҥ учун бӧктӧбӧй турганаар деп сураарыста, Шалтаич чочколор јанынаҥ нени де айтпаган дешкен. Михаил Шалтаевич Мендешев бистиҥ јурт јеезениҥ депутады, ончо айылдарды эбирип, улус айыл-јуртыныҥ јанын, эбире јерди арутаарын јакып салган эмтир. Чочколор ајарудаҥ чыгып калган. Эртеннеҥ ала чочколороорды бӧктӧйтӧн тураар деп јакыганыс – деп, Клавдия Владимировна кӱлӱмзиренет. –Ол чочко деген тынду јанынаҥ айалга кӱч. Чеден-кажааннаҥ улус тӱҥей ле чыгарып ийген турар, та канайда тартыжатан, билбей де турум…».
Ишти ачынып-кородоп, кезедип-јакарып эмес, је јӧптӱ эрмектежип, текши тил таап, кокырлажып-оҥдожып бӱдӱрери – башкараачы кижиниҥ јайалтазы. Клавдия Владимировнада бу јайалта јазымы јогынаҥ барын оҥдодыс. Калганчы ӧйлӧрдӧ јуртта амыралтага чыгып калган јаан јашту улус билезинде чугужып, айрылыжып, оныҥ бажында јурт јеезениҥ јаанына бу керектерге кирижер учуралдар кӧптӧгӧнин Клавдия Владимировна айткан. «Балдараарды алдыртып, нени эдерин кожо шӱӱжигер деп айдып јадыс. Ӧскӧ нени айдар? Бис јаш улусла эрмектежип, олорды эптештирер аайын таппай турзабыс, јаан улус мынайтса, канайдар?!» — деп, ол куучындады.
Јурт јеезениҥ јаанына кандый сурактар болбой турган деп айдар. Улус ончо комыдалдарыла, аайлабаган сурактарыла озо ло баштап јурттыҥ башкартузына барып јат. Ол тоодо јердиҥ, пайлардыҥ, јеҥилтелердиҥ, болуштыҥ сурактарыла. Бу бистиҥ чыдуларыс эмес деп, ӧрӧлӧй јаҥдарга улусты аткарып та ийерге јараар, је јурт јеезениҥ ишчилери аргазы јеткенче, сӧслӧ дӧ болзо, јӧмӧлтӧ-болужын јетирерге кичеенет.
Клавдия Владимировнаныҥ јиит улусты профессия алзын, уулдарды школдо орто ӱредӱни божотконыныҥ кере бичигин алып, черӱге барзын деген кичеемели кайкаткан. Кӧксуу-Оозында ба, Маймада ба ӱредӱзин таштап ийген уулчактарды кичееп, ӱредӱзин улалтары аайынча јӧптӧжип, келишпезе, документтерин алдыртып, эҥирги школго куучындажып кийдирип базары, бодогондо, јурт јеезениҥ јааныныҥ ижи эмес. Је ол бойыныҥ јуртыныҥ улузыныҥ јӱрӱмин, бала-барказыныҥ келер ӧйин кичееп баскан кижи эмей.
Јурт јеезениҥ једимдӱ ижи ондо иштеген специалисттердеҥ, башкараачыныҥ ордынчызынаҥ, бухгалтер-экономисттеҥ кӧнӱ камаанду болгонын Клавдия Владмировна темдектеген. Шашыкмандагы јурт јеезениҥ јааныныҥ ордынчызы Любовь Михайловна Кучинова бӱгӱн аймакта бу иште иштеген эҥ артык специалисттердиҥ бирӱзи. Иш аайынча ченемел аларга ого одоштой јурттардыҥ јурт јеезелериниҥ специалисттери улайын келип јат.
Јон башкарары – тегин эмес иш. Шашыкмандагы јурт јеезениҥ јааны школдо эҥ артык ӱренчиктерге јылдыҥ сайын беретен сый тӧзӧгӧн лӧ канча јылдарга улай оны табыштырат. Бу сыйдыҥ кеми 10 муҥ салковой. Анайда ок культуралык ла соот керектерде туружары аайынча јурттагы ӧмӧликтер ортодо маргаан ӧдӧт. Јылдыҥ учында јеҥӱчил болуп чыккан ӧмӧликтер јурт јеезениҥ башкараачызыныҥ сыйыла кайралдадат. Оныҥ кеми база 10 муҥ салковой.
Јурт јеезениҥ јааныныҥ ижи керегинде айдып, мындый иште иштеген улуска чыдамкай ла болор керек деп, Клавдия Владимировна айткан: «Бис суббот-выходной билбес, оорыдым деп бюллетень алып јатпас иштӱ улус ине. Кандый ла ӧйдӧ улусты јууп, керектӱ иштерди бӱдӱредис. Оноҥ, иштеп турарымда јуртыма кандый бир јакшы керек эдип салайын деген амаду болор керек. Мениҥ болужымла, депутаттыҥ болужыла бу иш эдилген деп, кийнинде сананып јӱрерге. Јакшы эзем артырып саларга».

С. Кыдыева