Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Тӱрктер телекейинде баштапкы библиотека

27.08.2019

Туулу Алтайга Казахстаннаҥ ады јарлу литературовед ле критик, филологияныҥ докторы, профессор Кулбек Ергобек келип јӱрген.

Солун айылчы билим ижи аайынча Алтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱлик институдына келген болуптыр. Ол бойыныҥ канчын јиит ӧйлӧринде президенттиҥ республикан газединде иштеген. Оныҥ учун журналист болгон адында «Алтайдыҥ Чолмонын» туура ӧйтпӧй, биске кирип, мынайда куучындады:

—Мен бойымныҥ ижим аайынча билим-шиҥжӱлик институтта болдым, оныҥ јааны Николай Екеевле куучындаштым. Ол меге институттыҥ белетеп чыгарган бичиктерин сыйлаарда, мен база бойымныҥ бичиктеримди сыйладым: тюркологияга учурлалган орус ла казах тилдерле чыккан бичиктер.

Мен туку 1975 јылда Алма-Атада ӱренип турарымда, Тамара ла Флобер Мукановтордыҥ билезинде јаткам. Тамара Николаевнаны алтай укту-тӧстӱ, Туулу Алтайдаҥ деп билер болгом. Бу нак ла јалакай, кӱндӱзек биле ӱредӱзин тӱгезип јаткан болор керек. Шак ла бу јылда Алма-Атада профессор Сергей Каташ диссертациязын корыган. Мукановтордыҥ айылында бу јакшынак керекти темдектегенис. Ол тушта С. С. Каташла таныжып куучындашкам. Талдама, тыҥытту фольклорист, алкы бойы ачык-јарык, јалакай, куучынчы кижи. Бу билимчиниҥ ады-јолы јаҥыс та Алтайда эмес, је текши тюркология телекейинде элбеде јарлу.

Јӱрӱмимде болгон мындый улустыҥ, олорло болгон туштажуларымныҥ шылтузында мен «Алтайдыҥ Чолмоны» газетти бичидип кычыргам. Алтай тилди эмеш-умаш оҥдоп јадым. Бичиичи Лазарь Кокышевтиҥ «Арина», Сазон Суразаковтыҥ «Алтай фольклор» деп бичигин кычыргам.

Мен бойым Туркестан калада калыктар ортодогы Ахмет Ясавиниҥ адыла адалган казах-тӱрк универститетте тӱрк калыктардыҥ тӱӱкиде баштапкы библиотеказын тӧзӧгӧм. Бойым филология билимдердиҥ кандидады, доктор, профессор болорым. Бу университетте доцент те, профессор до болуп, кафедраныҥ јааны, кийнинде декан, ректор болуп иштегем.

Туркестан эҥ ле јебрен ле байлык тӱӱкилӱ кала. Адын да уксар, ол јаҥыс ла казахтардыҥ эмес, бастыра тӱрк элдердиҥ калазы болуп јат. Мынаҥ озо мен мында тюркологияныҥ Бейсембай Кенжебаевтиҥ адыла адалган музейин тӧзӧп ачкам. Эфенди Кенжебаев мениҥ ӱредӱчим. Телекей кеминде алар болзо, мындый библиотека да, музей де баштапкы деп айдар керек. Слерде С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган музей ачылгалак эмтир.

Мениҥ библиотекамда тӱрк калыктардыҥ 24 тилиле 41 муҥнаҥ ажыра бичиктер бар. Тоозын алтай бичиктердеҥ баштайла (олордыҥ тоозы 100), оноҥ ары улалтарга јараар. Темдектезе, азербайджан тилле — 2 муҥ, башкир — 3 муҥ, кыргыз — 4 муҥ, кумык — 100 бичик, узбек —6 муҥ, турк тилле 5 муҥ бичик бар. Шор тилле Людмила Барбачакованыҥ «Ширим меенин» деп адалган ӱлгерлик јуунтызы бар. Ол азыйда чыккан бичик. Людмила бойы та эзен, та јок. Шор тилле бичиктер чыгып турган ба, јок по — билбей турум.

Бу библиотека керегинде кӧп бичилген ле бичилет. Керек дезе телеочерк те соккон. Кӧп лӧ јаны туроктор бичийт ле телекӧрӱлтеге согот. Олор байлык ченемелле јууктада таныжып, бойлорында мындый ок библиотека ачкан.

Туулу Алтайга келген јол-јорыгыстыҥ база бир амадузы — библиотеканыҥ фондторын алтай литературала толтырары, байгызары. «Алтайдыҥ Чолмоны» газет ажыра Алтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱлик институдыныҥ јааны Н. В. Екеевке, чӱмдӱ бичик кепке базар «Алтын-Туу» деп республикан байзыҥ-јурттыҥ директоры Т. Н. Туденевага акту кӱӱндеринеҥ сыйлаган баалу бичиктери учун јаан алкыш-быйанымды айдадым.

***

Ады-јолы јарлу профессор, калыктар ортодогы Ахмет Ясавиниҥ адыла адалган казах-тӱрк университеттиҥ вице-президенти Кулбек Ергобек јирмедеҥ ажыра документ-чӱмдемел бичимелдер-статьялар бичиген. Кулбек Ергобек бу ӧрӧги адалган университеттиҥ «Туркестан. Тюркский мир» деп адалган тизӱ јуунтыларыныҥ авторы. Ол бӱткӱл тӱрк культураныҥ ла тӱӱкиниҥ ичкери ӧзӱминде јаан ла каруулу ишти бӱдӱрет. Оныҥ јайаан иштери кӧп тоолу тилдерге кӧчӱрилген.

К. ТӦЛӦСОВА

ТОП

Јаркынду јол кӱӱнзеген јуун

Кӱчӱрген айдыҥ 17-чи кӱнинде Эл Курултайдыҥ јетинчи тудузыныҥ ээчий XXII сессиязы ӧткӧн. Спикер Артур Кохоев башкарган јуунда 41 депутаттаҥ 38 депутат турушкан. Сессияныҥ ижинде Алтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин, онойдо ок эл-тергеелик јаҥныҥ бӱдӱреечи органдарыныҥ, республикада федерал бӱдӱреечи орган-дардыҥ башкартуларыныҥ башкараачылары, муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ јаандары ла депутаттар советтериниҥ председательдери, элбек јетирӱлер эдер эп-аргалардыҥ чыгартулу улузы турушкан.

Тергеебисте јолдор јазалат

Кӱчӱрген айдыҥ 16-чы кӱнинде «Чуйдыҥ јолы – Алтын-Кӧлгӧ јетире» федерал трассаныҥ автомобильный јолыныҥ баштапкы эки бӧлӱгиниҥ кӧдӱриҥилӱ ачылтазы ӧтти. Бу учурлу керекте Алтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин, Эл Курултайдыҥ председатели Артур Кохоев туруштылар. «Бу јолдыҥ бистиҥ бӱгӱн ачып јаткан текши узуны 14 километр эки бӧлӱги Кызыл-Ӧзӧк, Куташ ла Карасук јурттар ӧткӱре ӧдӧт. Мынаҥ озо бу

Конструктивный диалог с представителями Общественной палаты

Глава Республики Алтай Олег Хорохордин во вторник, 16 ноября, провел рабочую встречу с членами Общественной палаты Республики Алтай. Руководитель региона подчеркнул, что конструктивный диалог с представителями Общественной палаты позволяет детально обсудить и решить много социально значимых вопросов. «Сегодня многое зависит от тесного взаимодействия исполнительных и законодательных органов государственной власти, органов местного самоуправления с представителями общественности.