Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Кажыбыска ла агару кӱн

14.05.2020

Улу Јеҥӱниҥ 75-чи јылдыгыла колбой, кӱӱк айдыҥ 9-чы кӱнинде республиканыҥ эл-јонын АР-дыҥ башчызы Олег Хорохордин ле Эл Курултайдыҥ председатели Владимир Тюлентин уткыган.

Бу ок кӱнде тергеениҥ башчызы Олег Хорохордин Горно-Алтайскта Мактыҥ мемориалында Ӱргӱлјиктиҥ одына чечектер салган. Ол бир минутка унчыкпай туруп, Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда јеҥ јастанган јуучылдардыҥ эземин кереестеген. Тергеениҥ башчызы анда ла кӱндӱлӱ караульный службаныҥ штабында – 1-кы таҥмалу постто болгон. Бу штаб ижин быјыл орныктырган деп айдар керек.

Анайда ок Олег Хорохордин јууныҥ туружаачыларын Јеҥӱниҥ юбилейиле телефон ло видеоколбу ажыра уткыган. Бӱгӱн Алтай Республикада јууныҥ 39 ветераны эзен арткан.

Улу Јеҥӱниҥ кӱнинеҥ бир кӱн озо Горно-Алтайскта Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачылары јадып турган туралардыҥ кӧзнӧктӧриниҥ алдында ийделӱ структуралардыҥ ла горадминистрацияныҥ чыгартулу улузы јаан эмес ойын-концерттер кӧргӱзип, јуу ӧйиниҥ албаты сӱӱген кожоҥдорын кожоҥдогон. Мыныла коштой туралардыҥ кӧзнӧктӧринде «Јеҥӱниҥ кӧзнӧктӧри» деген акция башталган. Улус јадып турган тураларыныҥ кӧзнӧктӧрин 9 Майга учурлай јарандырып, кереестиҥ галереяларын јазаган. Быјыл фронтовик таадаларыныҥ јуруктарын тудунганча, Ӱргӱлјиктиҥ полкында базарга келишпеген бала-баркалары «Кереестиҥ сады» деген акцияда турушкан. Олор бойыныҥ участокторында, анайда ок эл-јон јӱрер јерлерде јеҥӱчилдерди кереестеп, агаштар отургыскан ла социальный сетьтерге агашты кемге учурлай отургысканы керегинде куучындар ла фотојуруктар јарлагандар. «Кереестиҥ сады» акцияда турушкан улустыҥ тоозында Федерация Совединиҥ сенаторы Татьяна Гигель, Майма аймактыҥ башчызы Роман Птицын, АР-дыҥ ар-бӱткенниҥ байлыктары, экология ла туризм аайынча министерствозыныҥ ишчилери, «Јеҥӱниҥ волонтерлорыныҥ» Алтай Республикада тергеелик бӧлӱгиниҥ турчылары ла оноҥ дӧ ӧскӧлӧри турушкан. Бу акция аайынча Россияда 27 миллион агаш отургызары темдектелет.  Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу ӧйинде шак ла 27 миллион кижи корогон эди. Алтай Республикада бастыра аймактарда 28660 агаш отургызары темдектелет.

Быјыл коронавирустаҥ улам Улу Јеҥӱниҥ кӱни јаҥжыкканы аайынча текши, телкем эттире темдектелбеген – кӧдӱриҥилӱ парад, Ӱргӱлјиктиҥ полкы ла ӧскӧ дӧ керек-јарактар јарт эмес ӧйгӧ кӧчӱрилген. Андый да болзо, ветерандар ајару јок артпаган.

Кӱӱк айдыҥ 8-чи кӱнинде Алтай Республиканыҥ государственный оркестри онлайн-трансляция режимле Јеҥӱниҥ Кӱнине учурлай тергеениҥ бастыра эл-јонына байрамдык ойын-концерт ӧткӱрген. Давид Тухмановтыҥ ла Владимир Харитоновтыҥ «Јеҥӱниҥ Кӱни» деген јарлу кожоҥын тергеебистиҥ аристтери чике эфирде алтай тилле кожоҥдогон.

Тергеениҥ башкараачызы О. Хорохордин коронавирус југуш оору таркаар чочыдудаҥ улам эл-јонныҥ су-кадыгын чеберлеп аларга быјыл байрамдык керек-јарактар токтодылганын, соҥында ӧйгӧ кӧчӱрилгенин темдектеген.

«Улу Јеҥӱниҥ кӱни кажыбыска ла агару керек болуп јат. Ол тегин ле кӱн эмес, ол кереестиҥ, оморкодуныҥ ла јалтанбазыныҥ темдеги. Ол бойыныҥ албатызына, Тӧрӧлине сӱӱштиҥ темдеги, јӱректеристе ӱргӱлјикке артатан амыр-энчӱниҥ сӱр-темдеги. Јеҥӱ учун алкыш-быйан» – деп, тергеениҥ башчызы айткан.

Ол Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына, тылдыҥ ишчилерине ле јууныҥ балдарына, Алтай Республиканыҥ бастыра эл-јонына бек су-кадык, айас теҥери ле амыр-энчӱ јадын-јӱрӱм кӱӱнзеген.

Бу ок кӱнде јерлежис Владислав Белобородов Улу Јеҥӱниҥ 75 јылдыгына учурлай јаҥыскан 75 километр ыраакка јӱгӱрген. Ол эртен тураныҥ 4 саадында Чамал аймактыҥ Катунь јуртынаҥ јӱгӱрип чыгала, 15:00 саатта Горно-Алтайскта Јеҥӱниҥ паркында Мактыҥ мемориалына једип келген.

«4 саатта јӱгӱрип чыккам. Айландыра тымык, ару кей, бастыра улус уйкуда. 1941 јылда фашисттер шак ла эртен тураныҥ 4 саадында Советский Союзка табару эткени санаамга келген. Јеткер-тӱбек болор деп кем де билбеген, улус ижине, ӱредӱзине барган, кем де сӱӱшке алдырган, келер ӧйдӧ нени эдерге турганын темдектеген, оноҥ амыр уйуктаган. Је эртен тура кезик улус ойгонбогон» – деп, Владимир Белобородов социальный сетьтердеги бӱктеринде бичиген.

Бу ультрамарафонды спортчы таада-ларыныҥ фронтовик адаларына учурлаган. Јӱгӱрерде, олордыҥ фотојуруктарын кожо алган.

Владислав Белобородов јеҥил атлетикала беш јаштаҥ ала тазыктырынып баштаган. Оны адазы, тергеебисте јарлу спортчы Владимир Белобородов тазыктырган. Ол јеҥил атлетикала кӧп тоолу маргаандардыҥ јеҥӱчили, анайда ок «Манул Ультра Трейл» маргаанныҥ 51 километрге јӱгӱрер бӧлӱгинде јеҥӱ алган спортчы болуп јат. Тургуза ӧйдӧ Горно-Алтайскта кулагы укпас балдардыҥ школ-интернадында физкультураныҥ ӱредӱчизи болуп иштейт.

Бу байрамдык кӱнде калада Культураныҥ туразы кӱӱнзеген улусты јаҥыртылган «Јеҥӱниҥ паркы» деп мемориальный комплекске виртуальный таныштыру-прогулкага кычырган. Культураныҥ ишчилери бойыныҥ байрамдык программазын «Јеҥӱниҥ ӱндери» деп онлайн-концертле, уткуулдарлу челленджле улалткан.

Тал-тӱште каланыҥ микрорайондорын-дӧӧн театрализованный кӧргӱзӱлерлӱ «фронтовой бригадалар» барып јӱрген. Каладагы кезик туралардыҥ улузы «#Поемдвором» деген бастырароссиялык акцияда туружып, «Катюша», «Смуглянка» ла «День Победы» деген кожоҥдорды кожоҥдогон.

Эҥирде «Јеҥӱниҥ фонариктери» деген акция ӧткӧн. Кӱӱнзеген улус балкондорында «Јеҥӱниҥ јаркынын» – фонариктерди, телефондордогы подсветкаларды, лампаларды кӱйдӱрген.

Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ бистиҥ калада јадып турган ветерандарын Јеҥӱниҥ Кӱниле Горно-Алтайсктыҥ мэри Юрий Нечаев, Россияныҥ ФСБ-зыныҥ пограничный башкартузыныҥ ишчилери, Россияныҥ МЧС-ныҥ тергеедеги башкартузыныҥ, Россияныҥ Росгвардиязыныҥ Алтай Республикада башкартузыныҥ улузы, тергеениҥ јуучыл комиссары, полковник Олег Денисенко уткыгандар.

«Јеҥӱниҥ паркы» Мемориальный комплекстеги Ӱргӱлјик отко чечектерди анайда ок Алтай Республиканыҥ ичбойындагы керектер аайынча министри Павел Гаврилин ле ведомстволордыҥ јаандары база салган. Олор Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкан, кийнинде јылдарда ведомстводо иштеген ле эмди амыралтада отурган ветерандарды уткуп, сыйлар табыштырган.

ОНФ-ныҥ активисттери #МыВместе акция ӧйинде Горно-Алтайсктыҥ ла Майманыҥ фронтовиктерин ретро-кӧлӱктерлӱ барып уткуган. Калада ла Майма јуртта јадып турган бир кезик ветерандардыҥ тураларыныҥ јанында чурананыҥ ӱни ле јуу ӧйиниҥ кожоҥдоры јаҥыланган.

Байрам кӱнде Оҥдой аймактыҥ администрациязыныҥ, ишмекчи ӧмӧлик-тердиҥ ле эл-јонныҥ чыгартулу улузы коронавирусла тартыжары аайынча оперативный штаб тургускан графикле башкарынып, Оҥдой јурттагы Мактыҥ мемориалына чечектер ле веноктор салган. Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына учурлай аймактыҥ бастыра јурттарында тургузылган кереестерине чечектер ле веноктор база салылган. Оҥдойдо ло Куладыда јууныҥ ветерандарын — Анна Марковна Кузнецованы ла Багыр Бочиевич Чекурашевти уткыгандар.

Ол канду јуу-согушка Тӧрӧлин корыырга Оҥдой аймактаҥ 4368 кижи атанган болгон, олордоҥ 1938 кижи јууныҥ јалаҥдарында јеҥ јастанып јыгылган, 765 кижи сурузы јок јылыйган, тӧрӧл јерине 1665 кижи јанып келген.

Бистиҥ тергеениҥ ӧскӧ дӧ аймактарында Улу Јеҥӱниҥ байрамына учурлалган керек-јарактар ӧткӱрилген. Је олор коронавирустаҥ улам кӧп албаты-јон турушпастаҥ ла элбеде эмес болгонын, санитарно-эпидемиологиялык некелтелер аайынча ӧткӧнин темдектеер керек.

Сенатор Владимир Полетаевтиҥ баштаҥкайыла Улу Јеҥӱниҥ 75 јылдыгына учурлай бистиҥ тергееде тӧзӧлип ӧткӱрилген «Бис ундыбайдыс! Бис оморкойдыс!» деген конкурстыҥ јеҥӱчилдериниҥ ады-јолын парламентарий кӱӱк айдыҥ 9-чы кӱнинде чике эфирле јарлаган. Бу конкурс ӱч номинация аайынча ӧткӧн болгон — вокал, влог, декламация. Анайда ок кӧрӧӧчилер бойына эҥ артык јараган туружаачыны адаган.

Албатылар ортодогы «Эземниҥ сады — јӱрӱмниҥ сады» деген акцияда Кош-Агаш аймак база эрчимдӱ турушкан, байрамныҥ алдында јербойында ондор тоолу чаалдар отургызылган. Бу акцияда аймактыҥ башкартузыныҥ, «Јеҥӱниҥ волонтерлоры» деген кыймыгуныҥ, Кош-Агаштагы лесничествоныҥ ла пограничниктердиҥ чыгартулу улузы турушты.

Турачак аймактыҥ 3 јурт јеезезиниҥ јеринде 80-неҥ кӧп чаалдар отургыскан. Бу ишти агаш ээлемниҥ ишчилери ӧткӱрген.

Акцияла колбулу керекти ӧткӱрер тушта улус санитарно-эпидемиологиялык ээжи-некелтелерле башкарынган.

Кӱӱк айдыҥ 8-чи кӱнинде Горно-Алтайскта Эмчиликтиҥ калачагында Туулу Алтайдыҥ Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкан медишчилерине учурлай чаалдар отургызылып, Эземниҥ аллеязыныҥ тӧзӧлгӧзи салылган. Республикан эмчиликтиҥ хирургический корпузыныҥ јанына мӧштиҥ 22 чаалын медколледжтиҥ ӱренеечилери ле преподавательдери отургыскан. 22 чаал јууда турушкан ла јеҥ јастанып јыгылган 22 медишчини керелейт. Соҥында бу јерде кереес темдек тургузылар, сквер јарандырылар. Бу акция су-кадыкты корыыры аайынча республикан министерствоныҥ ла АР-дыҥ врачтарыныҥ ассоциациязыныҥ баштаҥкайыла ӧткӱрилген.

Мынайып, Улу Јеҥӱниҥ 75 јылдыгына учурлалган керек-јарактар ӧткӧн.

К. ЯШЕВ

ТОП

Конституция Российской Федерации

Принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года Конституция Российской Федерации с изменениями, одобренными в ходе общероссийского голосования 1 июля 2020 года

Олег Хорохордин. Алтай Республиканыҥ бажында — бир јыл

       Олег Хорохордин Алтай Республиканы туй ла бир јылдыҥ туркунына башкарып јат. Бу кыска ӧйгӧ тергееде ондор тоолу школдор, балдардыҥ садиктери, фельдшерско-акушерский пункттар, јолдор ло кӱрлер чыныкталып тудулган. Башчы келер ӧйгӧ оноҥ до кӧп иштер темдектеп алган.

«Эҥ баштапкы болуп Гуркин артар…»

«Jаҥы jурукчылар чыгар, оны (кеендик-санатты) европей кемине кӧдӱрер, jе бу jолдо эҥ баштапкы болуп Г. И. Гуркин артар…»—деп, 1907 jылда Григорий Ивановичтиҥ Томск калада ӧткӧн таҥынаҥ баштапкы кӧрӱзи керегинде  Петербургтыҥ критиги М. Далькевич бичиген. Оноҥ бери  чактаҥ ажыра ӧй ӧтти.