Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Ада-энебисти эзедип…

28.05.2020

Иштиҥ ле јууныҥ кайралы

Бир темирдеҥ эдилет

Быјыл Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда Јеҥӱниҥ 75 јылдыгы темдектелет. Бу јууга Туулу Алтайдаҥ кӧп тоолу улус барган. Кӧп саба јерлештерис от-калапту јуу-согуштардыҥ јалаҥдарында јеҥ јастанып, кайра бурылбаган. Тылда арткан улус Јеҥӱни јууктадарга тӱни-тӱжи иштеген.

Бӱгӱн бис ада-энебистиҥ эземине учурлай олордыҥ ӧткӧн јолын эске алынып, јӱрген јӱрӱми, иштеген ижи керегинде кыскарта эзедер деп санандыс.

Адабыс майман сӧӧктӱ Токтой Анчинович Мекечинов јууга 1941 јылда барала, бир јылдаҥ шыркалу јанып келген. Оноҥ ло бери тӧрӧл колхозында кандый да иштеҥ туура баспай, тӱни-тӱжи иштеп, ӧштӱни јеҥерине бойыныҥ камаанын јетирген.

1943 јылда тӧӧлӧс сӧӧктӱ Эртечи Кӧкиновна Пупуляновала биригип, айыл-јурт тӧзӧгӧн. Олор беш бала азыраган, балдарын эр кемине јетирип, ӱредӱ берген. Оныла коштой кичӱ карындажы Василий Анчинович Мекечиновты ӱредип, айыл-јуртту эткен. Карындажыныҥ алты балазы бастыразы ӱредӱлӱ, айыл-јуртту. Василий Анчинович узак јылдарга ӱредӱчи болгон, кийнинеҥ калганчы ӧйлӧрине јетире партийный иште иштеген.

Кой, эчки кабырып, олорды тӧрӧдип, јаш курагандарынаҥ чыгым чыгарбаска кичеенген. Алтыгы-Соорудаҥ алала, Чирик-Таш, Тытту Айаҥ, Молдур бажы, Кулгайры, Ӱстиги Кара-суу, Кышту-коо ло оноҥ до ӧскӧ турлуларда балдарын ээчидип, колхозтыҥ малын кичееген.

Эки балазын ӧҥӧрип, экӱзин учкаштырып, турлудаҥ деремнеге курсак-тамакка, ӧскӧ кандый бир керегине тӱшкенде, улус кайкажып туратан.

Адабыстыҥ мынайып ат-нерелӱ јуулажып ла иштеп јӱргенин керелеп, Тӧрӧли Кызыл Чолмон орденле, медальдарла, грамоталарла кайралдаган.

Ол иштеҥкей кижи болгон. Кӱч ӧйлӧрдӧ колхозтыҥ турлуларында тураларда пол деген неме јок. Адабыс агашты јыгала, тартып экелеле, байа агашты кол кирееле кезип, болчок турага пол салган. Бу учурал адамныҥ иштеҥкейин керелейт.

Энебис Текпенекте сарју эдер заводтыҥ директоры Пупулянов Кӧкӧ ло Чалкан (бай ады Эјий) деп улустыҥ ӱч кызыныҥ эҥ оогожы болгон.

Јуу-чактыҥ кӱч ӧйлӧринде јиит комсомол кысты ӱӱре-јелелериле кожо Кызыл-Ӧзӧктӧҥ Улалу јаар чанакту атла одын тартарга ийгендер. Энебис тегин отурбас, эки колы ус, алтай тондор, кӧм, бычкак ӧдӱктер, алтай бӧрӱктер кӧктӧгӧн. Колы арбын, курсак-тамакты јӱзӱн-јӱӱрлеп быжырар. Талкан, курут, сарју, каймак айылда јайы-кыжы тӱгенбейтен.

Ада-энебис балдарын кийим-тудумды кичеерине, курсак-тамакты тамзыктап азарына, кату-кабыр иште теҥ-тай иштеерине таскадып салган. Олор уур-кӱч ӧйлӧрдӧ бисти чыдадып, јозок болгонына оморкоп тоогонысты, јерге батпас быйанысты олордыҥ эземине айдып турубыс.

Эске алынганысла,

кыстары В. Т. Адарова, К. Т. Битешева, А. Т. Мекечинова.

ФОТОЈУРУКТА: Токтой Анчинович ле Эртечи Кӧкиновна Мекечиновтор

ТОП

Конституция Российской Федерации

Принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года Конституция Российской Федерации с изменениями, одобренными в ходе общероссийского голосования 1 июля 2020 года

Олег Хорохордин. Алтай Республиканыҥ бажында — бир јыл

       Олег Хорохордин Алтай Республиканы туй ла бир јылдыҥ туркунына башкарып јат. Бу кыска ӧйгӧ тергееде ондор тоолу школдор, балдардыҥ садиктери, фельдшерско-акушерский пункттар, јолдор ло кӱрлер чыныкталып тудулган. Башчы келер ӧйгӧ оноҥ до кӧп иштер темдектеп алган.

«Эҥ баштапкы болуп Гуркин артар…»

«Jаҥы jурукчылар чыгар, оны (кеендик-санатты) европей кемине кӧдӱрер, jе бу jолдо эҥ баштапкы болуп Г. И. Гуркин артар…»—деп, 1907 jылда Григорий Ивановичтиҥ Томск калада ӧткӧн таҥынаҥ баштапкы кӧрӱзи керегинде  Петербургтыҥ критиги М. Далькевич бичиген. Оноҥ бери  чактаҥ ажыра ӧй ӧтти.