Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Тӱӱкибис — документтерде ле чырайларда

18.06.2021

Алтай калык бойыныҥ кӱӱниле Россияга киргениниҥ 265 јылдыгына ла Алтай Республика тӧзӧлгӧниниҥ 30 јылдыгына учурлалган кӧрӱ кичӱ изӱ айдыҥ 11-чи кӱнинде Эл Курултайда ачылган.

«Документтерде ле фотолордо бистиҥ тӱӱкибистиҥ јаан учурлу ӧйлӧри кӧргӱзилген. 265 јыл мынаҥ кайра Россияныҥ эл тергеезине кирип, алтай албаты калык болуп бойын корып алган. Шак Россияныҥ калыктарыныҥ билезинде јуртап, бис Туулык Думадаҥ ала Алтай Республикага јетире јолды ӧдӱп, государственностьту болгоныс.

Кӧрӱдеги фотолордо таныш чырайларды, кожо иштеген нӧкӧрлӧристи, најыларысты кӧрӧдис. Бу улус Алтай Республиканыҥ политикалык тӱӱкизине ле Россияныҥ тӱӱкизине кирген. Олордыҥ кӧбизи бӱгӱн ортобыста јок болгоны ачу…

Талдап алган јол чын болгонын ӧй керелеген. Горно-Алтайский областьтыҥ албаты депутаттарыныҥ тӱӱкилик 21-чи тудуузыныҥ республиканы тӧзӧӧри керегинде Декларацияны јӧптӧгӧн депутаттарына ол ӧйдӧ кандый кӱч болгонын бис оҥдоп јадыс. Республика бар, ол ӧзӱп келген ле мынаҥ да ары болор!» – деп, АР-дыҥ парламентиниҥ председателиниҥ ордынчызы Евгений Чепкин кӧрӱниҥ ачылтазында айткан.

Алтай Республиканыҥ Кӱни јаан изӱ айдыҥ 3-чи кӱнинде, Горно-Алтайский автоном областьты Горно-Алтайский Советский Социалистический Республика эдип кубулта тӧзӧӧри керегинде РСФСР-дыҥ јасагы јӧптӧлгӧн кӱнде, темдектелип јат деп, автоном  областьтыҥ депутаттар Совединиҥ 21-чи тудуузыныҥ, Алтай Республиканыҥ парламентиниҥ баштапкы тудуузыныҥ депутады болгон Владимир Торбоков айткан. «1991 јылдыҥ  ӱлӱрген айыныҥ 25-чи кӱнинде ӧткӧн сессияда В. И Чаптынов кажы ла депутаттыҥ ады-јолын адап, республиканы тӧзӧӧри учун ол «јӧп» пӧ, «удура» ба болгонын трибунадаҥ сураган ла депутаттар кӱӱнин ачык-јарык угускан. Декларацияны јӧптӧгӧн бу улусты ундыбас керек» —деп, ол угускан.

«Республиканы тӧзӧӧр сурак аайынча камыс тӧзӧлгӧн болгон. Оны М. З. Гнездилов башкарган (ол ӧйдӧ депутаттардыҥ Горно-Алтайск каладагы Совединиҥ јааны — ред.) — деп, областьтыҥ Чой аймактаҥ депутады болгон Иван Левашов эске алган. — Республиканы тӧзӧӧри учун депутаттарла ишти Оҥдойдыҥ «камааны јок» деп адаган он депутады ӧткӱрген эди. Олор ортодо ӧскӧ дӧ аймактардыҥ улузы болгон болор, је бис ортобыста олорды «Оҥдойдыҥ» ла деп адап туратаныс. Мени «депутаттар сени тооп јат, Чойдоҥ, Турачактаҥ, Маймадаҥ тудулган депутаттарла куучындаш, республика учун ӱнин берзин» деп сураган.  Олор ончо улусла куучындажып туратан, ады-јолдорын мен ундуп турум. Тартыжу сӱрекей тыҥ болгон…».

Кӧрӱниҥ ачылтазында республика тӧзӧлип турар ӧйлӧрди Любовь Кудачина (Иркитова), Зоя Николаева, Владимир Шадрин эске алып куучындаган. Тӱӱкилик ол керектердиҥ кереечилери болгон, ондо турушкан улустыҥ эрмек-сӧзи, кӧрӱдеги документтердий ок, баалу ла кереес угулган.

Кӧмӱрчи Петешева

 

ТОП

Конституция Российской Федерации

Принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года Конституция Российской Федерации с изменениями, одобренными в ходе общероссийского голосования 1 июля 2020 года

Олег Хорохордин. Алтай Республиканыҥ бажында — бир јыл

       Олег Хорохордин Алтай Республиканы туй ла бир јылдыҥ туркунына башкарып јат. Бу кыска ӧйгӧ тергееде ондор тоолу школдор, балдардыҥ садиктери, фельдшерско-акушерский пункттар, јолдор ло кӱрлер чыныкталып тудулган. Башчы келер ӧйгӧ оноҥ до кӧп иштер темдектеп алган.

«Эҥ баштапкы болуп Гуркин артар…»

«Jаҥы jурукчылар чыгар, оны (кеендик-санатты) европей кемине кӧдӱрер, jе бу jолдо эҥ баштапкы болуп Г. И. Гуркин артар…»—деп, 1907 jылда Григорий Ивановичтиҥ Томск калада ӧткӧн таҥынаҥ баштапкы кӧрӱзи керегинде  Петербургтыҥ критиги М. Далькевич бичиген. Оноҥ бери  чактаҥ ажыра ӧй ӧтти.