Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Критиктиҥ кӧрӱми, сӧзи

09.11.2021

Павел Кучияктыҥ адыла адалган эл театрга тоолу кӱндер кайра јайаандык јол-јорыкла Москвадаҥ јарлу театральный критик, театровед, ТЮЗ-тыҥ (јиит кӧрӧӧчиниҥ театры) завлиди, ГИТИС-тиҥ ӱредӱчизи, «Золотая маска» сыйдыҥ экспертный совединиҥ турчызы Владислава Куприна келип јӱрди.

Владислава Дмитриевна бир канча ойын-кӧргӱзӱлерди кӧргӧн лӧ олорды режиссерлорло, актерлорло кожо шӱӱжип, бойыныҥ јолду шӱӱлтелерин, ајаруларын айтты. Эл театр Россия Федерацияныҥ Театральный ишчилериниҥ биригӱзиниҥ грантын ойноп алган. Кӱндӱлӱ айылчыныҥ, критиктиҥ јол-јорыгы шак бу гранттыҥ шылтузында келишти.
Критик эл театрда Вячеслав Смирновтыҥ тургускан «Волки и овцы», Виталий Перчиктиҥ «Звезды на утреннем небе», Эмма Иришеваныҥ «Ревизор» ло «Эрјине» деген ойын-кӧргӱзӱлерин ајарулу, јилбиркеп кӧрди. Владислава Дмитриевна оныҥ кийнинеҥ бойыныҥ профессионал кӧрӱмиле, тууразынаҥ кӧргӧниле, шӱӱлтезиле, ајарузыла ӱлешти. Кандый да иште чындык, јолду критика сӱреен керектӱ ле тузалу. Онызы јайаандык иштиҥ ичкери ӧзӱмине керектӱзин режиссерлор до, актерлор до јакшы билер.
Ол ойын-кӧргӱзӱлердиҥ кажызыныҥ ла јакшы јанын темдектеп, онойдо ок тӱзедип, јазап ийетени јанынаҥ сӱрекей керектӱ ајарулар айтты. Режиссерлорго мынаҥ ары јаҥы ойын-кӧргӱзӱлер тургузарга, актерлорго дезе сӱр-кеберлерди ойноорго, олордыҥ кажызыныҥ ла сӱр-кеберлериниҥ кылык-јаҥын толо ло чындык ойноорго јолду шӱӱлтелер айдылды.
Бичиичи, ӱлгер чӱмдеечи Сурайа Сартакованыҥ «Эрјине» деген туујызы аайынча тургузылган «Эрјине» деген моноспектакльдыҥ шӱӱжӱзинде туружарга ырысту учурал келишти. Эрјинениҥ сӱр-кеберин актриса Эльмира Челтенова ойноордо, кӱӱлик ӱйдежӱле Россия Федерацияныҥ ла Алтай Республиканыҥ нерелӱ артизи Болот Байрышев ле јайаан јайалталу кӱӱчи Вадим Деев јеткилдеди.
Алтай эпшиниҥ уур-кӱч ле кату салымы керегинде ойын-кӧргӱзӱ театрдыҥ айылчызыныҥ кӧксин бӧктӧди деп айдарга јараар. Эрјине деген јалтанбас эпши јирмезинчи чактыҥ шыралу-ыйлу јолын, от-калапту јууныҥ јылдарын, коллективизацияны, репрессияны сыныкпай ӧдӱп чыкканын критик сӱрекей ајарулу кӧргӧн.
Владислава Куприна литератураныҥ ӱлгерлеп куучындаган бӱдӱмин эптӱ ле аҥылу эп-аргала кӧргӱскенин аҥылап темдектеди. Мында байа кай чӧрчӧктӧрдӧ чилеп ок јалтанбас, јана баспас баатырлар јок, је јӱрӱмде учураган уур-кӱчтерди ӧдӱп, бойын јылыйтпаган, ӧзӧгиле сыныкпаган, сӱӱштеҥ чӧкӧбӧгӧн, ижемјиге, сӱӱнчиге бӱткен теп ле тегин эпши кӧргӱзилет.
Ойын-кӧргӱзӱниҥ учкары бис јӱрӱмин јӱрӱп койгон, учураган ончо уур-кӱчтерди ӧдӱп чыккан ла эбире курчаган кырларын-тууларын кайкап, сӱӱнип, тымыкта отурган ӧрӧкӧнди кӧрӧдис. Бу баатыр болуп бӱткен эпшиде кандый амаду бар болотон? Тыҥзынып, тӧжине де согунып јатканы јок. Оныҥ амадузы – кудай берген јӱрӱмин ак-чек ле чындык јӱрӱп, сыныкпас-чӧкӧбӧс, азыйдагызы ла чылап ок эбире курчаган куулгазын ар-бӱткенди сезип, кӧрӱп јӱрери деп, критик бойыныҥ сӧзин айтты.
Критиктиҥ айтканыла, бу туујыга кижиликтиҥ сӱрекей тереҥ учурлу сурактары билгир ле чындык кийдирилген. Актриса бойыныҥ ойыныла, ӱниле ончозын бийик кеминде ачкан ла кӧргӱскен.
Ол онойдо ок ойын-кӧргӱзӱниҥ кӱӱзин башка, таҥынаҥ аҥылап темдектеди. Мында кӱӱ бойы да јайым ла кеен, сӱрекей тыҥ ийделӱ болгон.
Владислава Куприна азый СССР-га кирген тергеелердиҥ кӧп тоолу театрларында јер-телекейде болгон тӱӱкилик керектер јаҥы кӧрӱмле кӧрӱлет ле јаҥы баа берилет, темдектезе, «Эрјине» деген ойын-кӧргӱзӱ деп чокумдады.
Театральный критик бойыныҥ куучын-эрмегиниҥ учкары ойын-кӧргӱзӱ јаан учурлу ла кӧнӱ ууламјылу, салымы, јолы јакшы ла узун болор деп айтты.
Владислава Куприна эл театрдыҥ јайаандык ӧмӧлигиниҥ ижин, аргаларын бийик баалады. Актерлордыҥ башка-башка ойноор бӱдӱм-жанрда јайаан јайалталарын база аҥылап темдектеди. Ол јаан ла нак труппага јаҥы једимдер, јеҥӱлер кӱӱнзеп, јакшынак, јылу туштажу учун јаан алкыш-быйанын айтты.
Павел Кучияктыҥ адыла адалган эл театрдыҥ баш режиссеры, АР-дыҥ санадыныҥ нерелӱ ишчизи Эмма Иришева: «Владислава Куприна республикага јайаан јол-јорукла келген. Ол бистиҥ труппаныҥ ижиле јууктада таныжар, баа берер, бис кандый јолло, ууламјыла барып јатканысты кӧрӧр амадулу болгон. Биске онызы сӱрекей керектӱ. Калганчы 20 јылдыҥ туркунына бистиҥ театрга критик баштапкы катап келгени биске јаан ырыс. Бис мынаҥ да ары иштеерис, критиктер дезе биске учурал ла келишсе, келип турзын» — деп айтты.

С. КОСТИНА

ТОП

«Јиит улусты јӧмӧӧргӧ кичеенедис…»

Бистиҥ бӱгӱнги айылчыбыс Г.И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган јондык сыйдыҥ коммерциялык эмес «Оностогы кӱрее» кӧмзӧзиниҥ башкараачызы, чӱмдӱ бичик кепке базар «Алтын Туу» байзыҥ-јурттыҥ директоры Татьяна ТУДЕНЕВА. – «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ кычыраачыларын кирген Јаҥы 2022 јылла уткуп, бу јыл албаты-јоныска амыр-энчӱ, једимдӱ јыл болзын деп кӱӱнзейдим. Эртен алтай калыктыҥ атту-чуулу јурукчызы, јондык ла политикалык ишчизи Григорий Иванович

«Улучшать облик сибирских городов, повышать удобство жизни в них…»

Глава Республики Алтай Олег Хорохордин принял участие в совещании, посвященном итогам 2021 года и задачам на 2022 год по реализации инициатив главы государства в субъектах Федерации. Заседание Совета провел полномочный представитель Президента Российской Федерации в Сибирском федеральном округе Анатолий Серышев. Полпред отметил, что президент России в Послании Федеральному Собранию 21 апреля текущего года поставил задачи

Полпред тергеениҥ ӧзӱминиҥ аргаларыла танышкан

Россия Федерацияныҥ Президентиниҥ Сибирьдеги федерал округтагы чыдулу чыгартулу кижизи Анатолий Серышев бистиҥ тергееде ишмекчи јол-јорыкла болуп, республиканыҥ турист ле агропромышленный аргаларын шиҥдеп кӧргӧн. Ол Майма аймактыҥ јериндеги јыл туркунына иштеер «Манјӱрек» деп курорттыҥ келер ӧйдӧ ӧзӱминиҥ аргаларыла танышкан. Бу курортло колбулу ӱлекерди бӱдӱрери јанынаҥ иштер 2004 јылда башталган, 2010 јылда оныҥ баштапкы канатный јолы ла