Алтайдын Чолмоны

Курчуныҥ калажы качан да ундылбас

31.01.2023

Јабагандагы јурт јеезеде 2023 јылдыҥ чаган айыныҥ 27-чи кӱнинде библиотекарьлар Ч. И. Ильмекова ла А. А. Ильмекова, клубтыҥ ишчилери Л. П. Куспекова ла А. В. Байрымова эземниҥ «Курчуныҥ калажы» («Блокадный хлеб») деген бастырароссиялык акцияны белетеп ӧткӱрди.

Тӱӱкилик учурлу бу акцияны бис, амыралтада улус, иштиҥ ветерандары ла кӱндӱлӱ, тоомјылу энелер: В. И. Кармандаева, В. А. Тулентина, К. Ч. Иртаева, Э. М. Чараганова, Н. Н. Сумина, Л. Н. Кубекова, Т. Н. Шагаева, Е. Л. Чутпокова, В. С. Чурупова, Л. С. Мындышева, С. И. Пайпанова, С. Б. Чалчикова, Л. С. Мамина, Г. Н. Кестелева, З. А. Пильтина, М. Э. Калкина, Ю. А. Мякишева база јӧмӧп, акту кӱӱнистеҥ туруштыс.

Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ јылдарында Јабагандагы јуртсоветтеҥ бодоштыра чоттолгоныла 385-ке шыдар кижи барган. Олордоҥ 154 кижи эзен-амыр јанып келген, 170 кижи божогон ло сурузы јок болуп 61 кижи јылыйган.

Ленинградтыҥ курчузы 1941 јылдыҥ сыгын айыныҥ 8-чи кӱнинде башталган. Ленинградты ӧштӱниҥ черӱзи бӱткӱлинче курчап ийген. Курчу 1941 јылдыҥ сыгын айыныҥ 8-чи кӱнинеҥ ала 1944 јылдыҥ чаган айыныҥ 27-чи кӱнине јетире, бодоштыра чоттогоныла, 900 кӱнниҥ туркунына улалган. Эки миллион 887 муҥ кижи (бу тоого бодоштыра 400 муҥ бала кирет) курчуда болгон. Курчуныҥ јылдарында сооктоҥ ло аш-курсактаҥ аштап-суузап, башка-башка јетирӱлерле, 400 муҥнаҥ ала 1,5 миллионго шыку улус божогон.
«Курчуныҥ калажы» деген акцияныҥ амадузы — Ленинградтыҥ эл-јоныныҥ ӧткӧн шыралу јолы, тӱбеги керегинде эземди ӱргӱлјикке ундыбай, эзедип јӱрери.

Акцияныҥ тӧс сӱр-темдеги — калаштыҥ 125 грамм тилими: Ленинградтыҥ курчу ӧйинде кӱнӱҥ сайын кемјип беретен калаштыҥ кеми-бескези эмезе нормазы.
Курчуга алдырткан Ленинградтыҥ амыр-энчӱ јаткан эл-јоныныҥ јалтанбазы, јана баспазы, турумкайы, јеҥӱге бӱткени, ижемјизи келер ӱйелерге оморкоду болуп артар. Ӧзӱп јаткан јиит ӱйе, јашӧскӱрим курчуда болгон Ленинградтыҥ учурын оҥдоп, баалап, тӧрӧлчи кӱӱн-тапту, бекем ӧзӧктӱ болуп јӱрзин. Јаан ла кичӱ Тӧрӧлине кандый да ӧйдӧ чындык артары јииттердиҥ туура салбас агару кереги, молјузы деп айдар керек.

Бистиҥ јурттаҥ Нина Борисовна Арбакова (Карманова) Ленинградский фронтто курчуныҥ бажынаҥ ала учына јетире јуулашкан. Ол солдат эпшилерле, кыстарла кожо туралардыҥ јабынтыларында болуп, зажигалкаларды ӧчӱрген, јолдорын туйуктаган. Оныҥ кийнинде јерлежис Н. Арбакованы Волховский фронтко аткарган. Танктарга удура артиллерияныҥ черӱзиниҥ медсестразы, 4-чи батареяныҥ связисти Нина Арбакова јалтанбазы, јана баспазы учун «За отвагу» медальла, юбилейлик медальдарла кайралдаткан. Ада-Тӧрӧл учун Улу јуудаҥ эзен-амыр јанып келеле, Јабаганда ак-чек иштеген. Ол — РФ-тыҥ иштиҥ ветераны.

База бир јерлежис Бокту Чолокович Чолоков Тӧс фронтто јуулашкан, Ленинградтыҥ курчузуныҥ туружаачызы. Јалтанбас јуучыл Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ ӱчинчи группаныҥ кенеги. Кӧп тоолу кайралдарыныҥ тоозында Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ 2-чи степеньдӱ ордени, юбилейлик медальдар. От-калапту јуу-чактыҥ кийнинде јуртында малчы болуп иштеген, РФ-тыҥ иштиҥ ветераны. Бу эки ветеран Кудай берген јажын јажап, ада-ӧбӧкӧлӧрине јана берген.

Акцияны белетеп ӧткӱрген улус ла ветерандар јуулгандарга калашты ӱлеп, јаан иштиҥ учурын јартадылар.

Бу бичимелди белетеер тужында интернеттеҥ, «Кан-Оозы аймак Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ јылдарында, 1941 — 1945 јј.» деген бичиктеҥ алган материалдар тузаланылган.

Галина Кестелева,
РФ-тыҥ иштиҥ ветераны,
Јабаган јурттаҥ