Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Алтай Республиканыҥ парламентине – 30 јыл

14.03.2024

Быјыл Алтай Республиканыҥ Государстволык Јууны – Эл Курултай тӧзӧлгӧниниҥ 30 јылдыгын темдектеп јат. Ӧткӧн ӧйгӧ парламент тергеебистиҥ јасакчы ла бӱдӱреечи јаҥдарыныҥ, јербойында бойы башкарынып иштеер јаҥдардыҥ ижин ээжилеген тӧс јасактарды, Алтай Республиканыҥ Конституциязын белетеп јӧптӧгӧн, эл-јонныҥ јадын-јӱрӱмине јарамыкту болгон кӧп јасактар јӱрӱм алынган.

Парламенттиҥ тӱӱкизи Горно-Алтайский автоном область республика болуп кубулта тӧзӧлгӧниле кӧнӱ колбулу. 1990 јылда бистиҥ областьтыҥ албаты депутаттарыныҥ Соведи Алтайский крайдаҥ чыгып, Горно-Алтайский автоном областьты республика эдип тӧзӧӧри керегинде Декларацияны јӧптӧгӧн. 1991 јылда автоном область республика болуп кубулта тӧзӧлгӧни керегинде РСФСР-дыҥ Јарлыгы чыккан.

1993 јылдыҥ јаҥар айында јаҥы тӧзӧлгӧн республиканыҥ баштапкы парламентине депутаттар тудар талдаштар ӧткӧн. Эл Курултайдыҥ баштапкы тудуузына 27 депутат тудулган.

1994 јылдыҥ кочкор айыныҥ 1-3 кӱндеринде ӧткӧн тӧзӧмӧл сессияда парламенттиҥ башкараачызына Валерий Иванович Чаптынов тудулган.

Ол ӧйдӧҥ бери албаты-јонныҥ јадын-јӱрӱминде де, јасакберим иште де кӧп кубулталар болгон. Је республиканыҥ баштапкы депутаттарыныҥ тергеебистиҥ ле албаты-јоныстыҥ јилбӱлери учун јана баспай туружар јаҥжыгулары ӱзӱлбей, эмдиге јетире улалып келген. Алтайыстыҥ ар-бӱткендик, тӱӱкилик ле культуралык энчизин корыыры јанынаҥ јӧптӧлгӧн баштапкы республикан јасактар учурын эмдиге јылыйтпаган.

Парламенттиҥ экинчи тудуузында рес-публиканыҥ депутаттарыныҥ тоозы 41 кижиге јетире кӧптӧгӧн. 2006 јылга јетире Эл Курултайдыҥ депутаттары кӧдӱрези бир мандатту округтардаҥ тудулатан болзо, оныҥ кийниндеги талдаштар јаҥы эп-аргала: бир мандатту округтардаҥ ла талдаштарда турушкан партиялардаҥ тудулып башталган.

Онойдо, Эл Курултайдыҥ эмдиги 7-чи тудуузында бир мандатту округтардаҥ тудулган депутаттарла коштой «Единая Россия», КПРФ, ЛДПР, «Справедливая Россия», «Родина» партиялардаҥ тудулган депутаттар иштеп јат. Элдиҥ элчилерине политикалык башка-башка кӧрӱми бӧлӱнерине эмес, албаты-јонныҥ кандый ла бӧлӱктериниҥ кӱӱн-санаазын јаҥ кеминде угузар ла олор учун туружар арга берип јат.

Быјыл тергеебис јаан талдаштардыҥ бозогозында туруп јат. Сыгын айда бис Алтай Республиканыҥ башчызын ла АР-дыҥ парламентиниҥ јаҥы, сегизинчи тудуузыныҥ депутаттарын тударыс. Эл Курултайдыҥ юбилейи – республикабыс талдап алган јолыла турумкай ичкери барганыныҥ база бир кере-темдеги.

Бӱгӱнги газеттиҥ 9-16 бӱктери Алтай Республиканыҥ парламенти тудулган ӧйгӧ, баштапкы тудуузыныҥ депутаттарына, олордыҥ ижине ле амаду-санааларына учурлалган ла ол ӧйдӧ газетте чыкканы аайынча јарлалып јат.

Светлана КЫДЫЕВА

ТОП

«Баатырларыс ойгонып калды…»

(Башталганы 1-кы номерде) «Алтын-Эргек» кай чӧрчӧкти сценада «Ээлӱ кайдыҥ» турчыларыла кайлап отурыс. Ол тушта мениле саҥ башка учурал болгон. Кандый да ӧйдӧ сӱнем чыга бергендий, бойымды ӱстинеҥ тӧмӧн ајыктап турум. Топшуур согуп турганымды кӧрӧдим. Ол ло ок ӧйдӧ коштойындагы, алдыгы, ӱстиги телекейлерге јӱрӱп, олордо не болуп турганын, ондогы јӱрӱмди база кӧрӱп турум. Ончо ло бойым

Малдыҥ сӧӧк-тайагыла тудуш јаҥдар

Кыптунак Малды сойгон кийнинде эҥ ле озо этле кожо кыптунакты кайнадар учурлу. Јаак Эки јаакты айрыйла, бирӱзин тургуза ла кайнадар. Оноҥ башка эки јаак јадала, «арткан этти јип салар». Ол тушта этти јизе, курсакка бодолбос. (К. И. Санин) Кары Карыны энедеҥ јаҥыс бӱткен кижи јарбас керегинде албатыда чӱм-јаҥ бар. Оныла колбулу мындый кеп-куучын арткан: «Бир

Јаҥарыс бистиҥ Алтайга јаҥыланзын

Јаҥы Койон јылдыҥ бажында телеҥит јаҥарыс коштойындагы Алтай крайда профессионал студияда јыҥыраганын интернетле «нӧкӧрлӧжип» турган улус уккан-кӧргӧн лӧ болбой. Оны кӧргӧн кижиниҥ база ла катап «Улаган тыҥ!» деп, кӧксине чабынар кӱӱни келер. Бу узак јолды кӱчсинбей, Улаган аймактыҥ кеендикти, узанышты ла спорттыҥ албаты бӱдӱмдерин элбедер тӧс јериндиҥ башкараачызы Мерген Тельденовко, Алтай Республиканыҥ ат-нерелӱ артисттери Марина