Алтайдын Чолмоны

Алтай Республиканыҥ парламентине – 30 јыл

14.03.2024

Быјыл Алтай Республиканыҥ Государстволык Јууны – Эл Курултай тӧзӧлгӧниниҥ 30 јылдыгын темдектеп јат. Ӧткӧн ӧйгӧ парламент тергеебистиҥ јасакчы ла бӱдӱреечи јаҥдарыныҥ, јербойында бойы башкарынып иштеер јаҥдардыҥ ижин ээжилеген тӧс јасактарды, Алтай Республиканыҥ Конституциязын белетеп јӧптӧгӧн, эл-јонныҥ јадын-јӱрӱмине јарамыкту болгон кӧп јасактар јӱрӱм алынган.

Парламенттиҥ тӱӱкизи Горно-Алтайский автоном область республика болуп кубулта тӧзӧлгӧниле кӧнӱ колбулу. 1990 јылда бистиҥ областьтыҥ албаты депутаттарыныҥ Соведи Алтайский крайдаҥ чыгып, Горно-Алтайский автоном областьты республика эдип тӧзӧӧри керегинде Декларацияны јӧптӧгӧн. 1991 јылда автоном область республика болуп кубулта тӧзӧлгӧни керегинде РСФСР-дыҥ Јарлыгы чыккан.

1993 јылдыҥ јаҥар айында јаҥы тӧзӧлгӧн республиканыҥ баштапкы парламентине депутаттар тудар талдаштар ӧткӧн. Эл Курултайдыҥ баштапкы тудуузына 27 депутат тудулган.

1994 јылдыҥ кочкор айыныҥ 1-3 кӱндеринде ӧткӧн тӧзӧмӧл сессияда парламенттиҥ башкараачызына Валерий Иванович Чаптынов тудулган.

Ол ӧйдӧҥ бери албаты-јонныҥ јадын-јӱрӱминде де, јасакберим иште де кӧп кубулталар болгон. Је республиканыҥ баштапкы депутаттарыныҥ тергеебистиҥ ле албаты-јоныстыҥ јилбӱлери учун јана баспай туружар јаҥжыгулары ӱзӱлбей, эмдиге јетире улалып келген. Алтайыстыҥ ар-бӱткендик, тӱӱкилик ле культуралык энчизин корыыры јанынаҥ јӧптӧлгӧн баштапкы республикан јасактар учурын эмдиге јылыйтпаган.

Парламенттиҥ экинчи тудуузында рес-публиканыҥ депутаттарыныҥ тоозы 41 кижиге јетире кӧптӧгӧн. 2006 јылга јетире Эл Курултайдыҥ депутаттары кӧдӱрези бир мандатту округтардаҥ тудулатан болзо, оныҥ кийниндеги талдаштар јаҥы эп-аргала: бир мандатту округтардаҥ ла талдаштарда турушкан партиялардаҥ тудулып башталган.

Онойдо, Эл Курултайдыҥ эмдиги 7-чи тудуузында бир мандатту округтардаҥ тудулган депутаттарла коштой «Единая Россия», КПРФ, ЛДПР, «Справедливая Россия», «Родина» партиялардаҥ тудулган депутаттар иштеп јат. Элдиҥ элчилерине политикалык башка-башка кӧрӱми бӧлӱнерине эмес, албаты-јонныҥ кандый ла бӧлӱктериниҥ кӱӱн-санаазын јаҥ кеминде угузар ла олор учун туружар арга берип јат.

Быјыл тергеебис јаан талдаштардыҥ бозогозында туруп јат. Сыгын айда бис Алтай Республиканыҥ башчызын ла АР-дыҥ парламентиниҥ јаҥы, сегизинчи тудуузыныҥ депутаттарын тударыс. Эл Курултайдыҥ юбилейи – республикабыс талдап алган јолыла турумкай ичкери барганыныҥ база бир кере-темдеги.

Бӱгӱнги газеттиҥ 9-16 бӱктери Алтай Республиканыҥ парламенти тудулган ӧйгӧ, баштапкы тудуузыныҥ депутаттарына, олордыҥ ижине ле амаду-санааларына учурлалган ла ол ӧйдӧ газетте чыкканы аайынча јарлалып јат.

Светлана КЫДЫЕВА