Алтайдын Чолмоны

Кызалаҥ, кату öйис алдында бек туругар, уулдарыс!

17.05.2024

Кÿÿк айдыҥ бажында Кан-Оозы аймакта аҥылу jуучыл операцияныҥ туружаачыларына, јеҥ јастанган јуучылдардыҥ эземине учурлай спорт маргаандар ла бир канча баштаҥкайлар öткÿрилген.

Анайып, быjыл кÿÿк айдыҥ 1-кы кÿнинде Кырлык jурттыҥ эл-jоны jаҥжыгып калган «Jерлештердиҥ кубогы» деп маргаанды СВО-до jеҥ jастанган, ондо туружып турган ла тургуза öйдö амыралтага келген jерлештерине учурлады.

Байрам öткÿреечилердиҥ jартаганыла, бу туштажу тегиндÿ эмес, ол албатыныҥ бирлик, каруулу болорына, бой-бойын оҥдожып jÿрерине, анчада ла jаш ÿйеге, келер ÿйениҥ коручылдарына тем беретен туштажу. Чындап та, ай-кÿн соок, jаҥмырлу да болгон болзо, «Аргымак» деп jолду адалган стадиондо эл-jон jуулыжып, jеҥ jастанган уулдардыҥ ады-jолын адап, унчукпастыҥ минудына туруп эзедип, маргаандарды кöрÿп келген jуучылдарды изÿ колчабыжула уткыган ла jуу-чакту jерде уулдарды ыраактаҥ да болзо, акту кÿÿнинеҥ алкаган.

Кырлык jурттаҥ СВО-до тӧртӧннöҥ ажыра эрлер турушкан ла туружып jат. Тооломолдо jаҥыс ла Кырлыкта jадып тургандар эмес, jе анайда ок бу jуртта чыдап öскöн, угы-тöзи мынаҥ барган jуучылдар база. Аҥылу jуучыл операция öйинде jеҥ jастанган уулдар Талай Байдавлетов, Арутай Майманов, Темирей Тöлöсов ло Айат Арыктаев. Олордыҥ jаркынду эземи jерлештери ортодо jажына артар…

Маргаандардыҥ ачылтазында jерлештерине jурт jеезениҥ jааны Аткыр Малташев, ветерандардыҥ совединиҥ jербойындагы бöлÿгиниҥ башкараачызы Надежда Байрышева, аймактыҥ военкомадыныҥ ишчизи Jаҥарай Манжина, «Тӧрӧлин корыычылар» фондтыҥ координаторы баштанган. Кÿÿлик ле биjелик сыйларын jаркынду кожоҥчылар Эмиль ле Радмила Теркишевтер, Радмила Можлаева ла школдыҥ ÿренчиктери сыйладылар. Jурт jеезениҥ ле аргачылардыҥ адынаҥ jуучылдардыҥ ада-энелерине, эш-нöкöрлöрине ле јуучыл уулдардыҥ бойына бир кичинек аjарулу сыйлар табыштырылган.

Маргаандарды кöрöргö тургуза öйдö амыралтада ла эмчилик реабилитация öдÿп турган уулдар келип jÿрди. Олордыҥ тоозында «Иркит» деп аданган jуучыл. Ол быjыл кочкор айдыҥ 1-кы кÿнинде jуучыл «Ахмат» отрядка бойыныҥ кÿÿниле кожулган. Тулаан айдыҥ 23-чи кÿнинде шыркалаткан, тайакту базат, тургуза öйдö эмденип jат. «Бис СВО-го Алтайдаҥ 14 уул барганыс, Кан-Оозынаҥ мен jаҥыскан болгом» – деп, Иркит куучындайт. Кöрöр болзо, бу öдÿп турган «Jерлештердиҥ кубогы» деп маргаанда ол бойы кöп катап турушкан. Керек дезе, jуу-чакка барар алдында бир кÿн озо Горно-Алтайсктагы хоккейле ӧткӧн маргаанда туружып ийеле, эртезинде атанган. «Мен алдында база контракттагам, jе бу учуралда бойымныҥ кÿÿнимле бардым. Клещеевка деп jердеги jуу-согушта турушкам – деп, ол айдат. – Чынынча айтса, мени спортло тазыктырынганым аргадаган деп айдар керек. Не дезе, шыркаладала jалаҥда jадып калгам. Кем де келбесте, бойымныҥ чыдамалыма шылтай нöкöрлöриме jетире jедип алгам. Текши алза, мен алтай jуучыл уулдарла сÿрекей оморкойдым!»

«Панда» деп позывнойлу jуучыл база Кырлыкта чыккан-öскöн. 2023 jылдыҥ jаҥар айында jууга атанала, быjыл тулаан айда Клещеевкада шыркалаткан. Тургуза öйдö эмденип, су-кадыгын орныктырат. «Физрук» деп позывнойлу уул дезе мобилизацияга учурап, 2022 jылдыҥ ÿлÿрген аайында СВО-го атанган. Jаан удабай шыркалаткан. Эмди тургуза база реабилитация öдÿп jат.

Бу jуучыл уулдардыҥ айтканыла, мындый маргаандар сÿрекей учурлу – олор jаҥыс ла спортко, су-кадык jÿрерине тем берип турган эмес, jе анайда ок тöрöлчи кÿÿнди кöдÿрет. Чындап та, маргаандар öйинде эки команда jаан улус футбол ойноп jадарда, оогош уулчактар стадионныҥ кырына jуулыжып, база кере тÿжине мечик тепкен.

Футболдо сегис команда, волейболдо јети команда турушкан. Айылчылар – коштой Мöндÿр-Соккон jурттыҥ спортчылары. Олор футбол, волейбол, кÿреш, токпок чачыш ла камчы согуш аайынча маргышкан. Анайып, jутты jут дебей, олор учына jетире бойын ченеп, бирлик кÿÿн-тапла jеҥÿге чырмайган.

Айдарда, футболдо баштапкы jерди Кырлыктыҥ командазы ал соккон, экинчи jер айылдаш Мöндÿр-Сокконныҥ командазына келишти, ÿчинчи jер – Кырлыктыҥ «Интер» деп командазында. Волейболдо дезе «Кырлык» деп команда баштапкы болды. Экинчи jер jербойыныҥ «Аргымагында», ÿчинчи – «Мöндÿр-Соккон».

Эр улус ортодо токпок чачарында Эмиль Чыктинге турары чыкпады, ээчиде экинчи jерди Экене Мюсов ал согордо, ÿчинчи jер Темирей Токтомысовко келишти. Эпшилер ортодо Рамина Быйбыева 1-кы jерде, ээчиде jерлерди Ирина Майманова ла Тайана Бодина алдылар. Камчы согушта дезе эҥ артык деп Карим Бекпеев адатты, оны ээчиде – Эркечи Тумпуков ло Амаду Кабарчин.

Алтай кÿрешти алзабыс, 70 кг jетире бескеде 1-кы jер Айвар Енчиновто болды. Экинчи јерге Кырлыктыҥ кÿйÿзи Сÿнер Конунов чыгарда, ÿчинчи јер калада jадып турган Керей Токовко келишти. 70 кг-наҥ öрö бескеде 1-кы jерди ченемелдÿ кÿрешчи Амыргы Пупыев алган, экинчи jер ыраакта иштеп турала, jерине амыралтага келген Эмиль Шагаевте болды.

«Абсолюткада» дезе jеҥÿни Амыргы Пупыев ала согуп, айлына койлу jанган. Экинчи jерди Керей Токов, ÿчинчизин Эмиль Шагаев алгандар. Ончо jеҥÿчилдер ле призёрлор сыйларла кайралдаткан. Сыйлар белетееринде jербойыныҥ аргачылары ла депутаттары jаан jöмöлтöзин jетирген.

* * *

Кÿÿк айдыҥ 2-3-чи кÿндеринде Моты-Оозы jурттыҥ эл-jоны ла спортчылары аҥылу јуучыл операцияда jеҥ jастанган jерлештери Амат Бадановтыҥ, Эрелдей Делдошпоевтиҥ, Аҥчы Котоновтыҥ, Виталий Тайтаковтыҥ эземине учурлай боксло баштапкы ачык турнир öткÿргендер.

Маргаандардыҥ ачылтазында Кан-Оозы аймактыҥ jааны Рустам Кокушев, Моты-Оозы jурт jеезениҥ jааны Валерий Тоедов, Кан-Оозы аймактыҥ И. К. Арбаевтиҥ адыла адалган спорт школыныҥ директоры Адучы Бойдоев, Моты-Оозында школдыҥ директоры Лариса Кыйынова, jуучыл уулдардыҥ ада-энелери ле тöрööндöри турушкан.

Маргаандарда jербойыныҥ (Кан-Оозы, Экинур, Моты-Оозы jурттар) спортчыларынаҥ башка Горно-Алтайск каланыҥ, Оҥдой, Кöксуу-Оозы аймактардыҥ 101 боксеры турушкан.
Кан-Оозы аймактыҥ спортчыларыныҥ jедимдерин алзабыс, бойыныҥ бескезинде 1-кы jерди Кан-Оозы jурттаҥ Матин Байат, Кулаков Стас, Чугулчин Александр, Чендеков Владимир, Алексеев Эмурат, Байжигитова Саяна, Чумашева Регина, Серебрякова Элина алдылар. Экинчи jерде – Кодин Ярослав, Акулов Сурлан, Малтин Кирилл, Садоев Мерген, Кожентаева Александра, Хохрякова Элеонора, Анчин Дмитрий. «Эҥ артык техника учун» деп кайралла Алексеев Эмурат, Чумашева Регина, Серебрякова Элина кайралдаткандар. Моты-Оозы jурттыҥ оогош спортчылары ортодо 1-кы jерде Карманов Урмат, Адышев Шоҥкор, Кангинов Данияр, Канакаев Кайрат, Модоров Кару, Байталов Арунат, Мегедеков Кайрат, Тюрин Егор, Бабин Аскар, Чергуев Карчага, 2-чи jерде Некоров Тамерлан, Модоров Jеҥÿ, Котонов Ырысту, Шагаев Эмиль, Мегедеков Ирбизек болгондор.

СВО-до jеҥ jастанган уулдардыҥ ада-энелери бу турнирди öткÿрген улуска, тазыктыраачыларга, ÿредÿчилерге, казан аскан келиндерге быйанын айдып, оогош спортчылардыҥ сыйларына jöмöлтö-болуш эткендер. Jуучыл уулдардыҥ нöкöрлöри ле тöрööндöри база туура калбай, балдарга сыйларла болушкан. Тазыктыраачы Леонид Яковлевич Байталовко ада-энелердиҥ адынаҥ адылу сый – кубок ло бокско керектÿ спорт эдим сыйлалган. Шак бу кижи божогон уулдардыҥ ÿредÿчизи де, тазыктыраачызы да болгон.

Рустам Кокушев дезе тазыктыраачы Карчага Байталовко спортjепселдер аларына 30 муҥ салковойго сертификат сыйлаган.

Турнир öткÿрген тазыктыраачылар бойыныҥ адынаҥ база jаан быйанын jуучыл уулдардыҥ ада-энелерине, эл-тöрööндöрине, аймактыҥ ла Моты-Оозы jурт jеезениҥ башкараачыларына, jурт jеезениҥ öмöлигине, ветерандардыҥ соведине, клубтыҥ ишчилерине, школдыҥ öмöлигине, турнирди ончо jöмöшкöн улуска jетирет.

Бойыныҥ jуучыл молjузын бистиҥ jерлештер ак-чек бÿдÿрип, карган адаларыныҥ jолын апарып jат. Амыр-энчÿ jаткан эл-jонныҥ молjузы – олорды бастыра jанынаҥ jöмöп, алкап, jеҥ jастангандардыҥ ады-jолын ундыбай, jарык эземин jажына алып jÿрери.
Кызалаҥ, кату öйис алдында
Бек туругар, кару уулдар.
Адалар магы, агару кереги
Ару jÿрерге jажына оҥбос.

Айару Тохтонова
Автордыҥ ла маргаандар öткÿреечилердиҥ фотоjуруктары