Алтайдын Чолмоны

Баатырлар кӱрешкен Алтайда…

25.07.2024

Алтай албатыныҥ тергеелер ортодогы Эл-Ойын байрамында јуулган эл-јонныҥ кӧрӧргӧ эҥ сӱӱген спорт маргаандарыныҥ бирӱзи алтай кӱреш, анчада ла абсолютка. Ондо туружып јаткан спортчылардыҥ бескелери де, јаштары да башка-башка. Кӱчтӱ, чыйрак, капшуун, эпчил, мыныҥ ӱстине бескеҥ јаан болды ба, јеҥӱни ал согорыҥ.
Евгений Бутушевтиҥ фотојуругында самай сӧӧктӱ Андрей Устенбеков Улагандагы Эл-Ойында кӱрештиҥ абсолютка бӱдӱми аайынча јеҥӱчил болгон Андрей Томчукты јеҥген тушта.
Быјылгы Эл-Ойында спорттыҥ бу бӱдӱмиле ӧткӧн маргаанда ӧскӧ тергеелердеҥ кӱрешчилер болбоды.

 
Бу бӱдӱмле быјылгы маргаанда 32 кӱрешчи турушкан. Олордыҥ ады-јолдорын адап ийели: тумат сӧӧктӱ Анатолий Ядрушкин (Кан-Оозы аймак), тумат сӧӧктӱ Евгений Ядрушкин (Горно-Алтайск), майман сӧӧктӱ Игорь Мандаев (Кан-Оозы аймак), кыпчак сӧӧктӱ Арам Чекошев (Кӧксуу-Оозы аймак), Виктор Меркульев (Горно-Алтайск), саал сӧӧктӱ Вадим Санин (Улаган аймак), јабак сӧӧктӱ Максим Куюков (Улаган аймак), иркит сӧӧктӱ Керел Унуков (Оҥдой аймак), иркит сӧӧктӱ Буучай Сандыков (Оҥдой аймак), мундус сӧӧктӱ Эжер Кеденов (Улаган аймак), кӧбӧк сӧӧктӱ Степан Кобенов (Улаган аймак), Иван Сариков (Горно-Алтайск), кергил сӧӧктӱ Андрей Туткушев (Оҥдой аймак), майман сӧӧктӱ Керел Черепанов (Оҥдой аймак), Андрей Томчук (Горно-Алтайск), кыпчак сӧӧктӱ Темирей Токтомысов (Кан-Оозы аймак), тодош сӧӧктӱ Максим Шкаков (Кӧксуу-Оозы аймак), Артем Редькин (Горно-Алтайск), мундус сӧӧктӱ Виталий Аскыжаков (Улаган аймак), мундус сӧӧктӱ Байкал Бокунов (Оҥдой аймак), саруу сӧӧктӱ Бектур Бекназаров (Горно-Алтайск), самай сӧӧктӱ Муратхан Устенбеков (Оҥдой аймак), кыпчак сӧӧктӱ Эркемен Карандашев (Кан-Оозы аймак), Артем Кривых (Кан-Оозы аймак), самай сӧӧктӱ Андрей Устенбеков (Оҥдой аймак), самай сӧӧктӱ Берик Даутов (Кош-Агаш аймак), майман сӧӧктӱ Амыргы Пупыев (Кан-Оозы аймак), мундус сӧӧктӱ Николай Беденов (Оҥдой аймак), майман сӧӧктӱ Кайрат Майманов (Кӧксуу-Оозы аймак), иркит сӧӧктӱ Айдыҥ Олчонов (Улаган аймак) ло ӱлӱп сӧӧктӱ Арчын Букачаков (Кан-Оозы аймак).

Бу уулдардыҥ кӧп сабазы кычыраачыларыска јакшы таныш болгодый. Не дезе, олор спортто јакшынак једимдерге јеткен спортчылар. Кемизи де самболо, кемизи де грек-рим кӱрешле эмезе дзюдоло тазыктырынып, спорттыҥ узына кандидаттыҥ, спорттыҥ узыныҥ нормативин бӱдӱрген. Бу уулдардыҥ ортозынаҥ эҥ бийик једимге јеткен спортчы деп Степан Кобеновты адаар керек. Ол јуучыл самболо Россияныҥ, Телекейдиҥ ле Телекейлик кубоктыҥ чемпионы, Россияныҥ спортыныҥ нерелӱ узы. Степан бу маргаанда Андрей Туткушевти, оны ээчий Буучай Сандыковты јеҥип, Анатолий Ядрушкинле тудушкан. Бу тартыжуда Анатолий озолоп чыккан. Мында беске бойыныҥ учурын ойногон деп айдар керек. Анатолий Ядрушкин бескези де, ченемели де јаан кӱрешчи, ӧткӧн Эл-Ойынныҥ јеҥӱчили. Орус уулдардаҥ Андрей Томчук Максим Шкаковты ла Бектур Бекназаровты јеҥип, Андрей Устенбековко туштап калган. Јараш јеҥӱни Андрей ал соккон.

Экинчи кебисте тудушкан оборы јаан Артем Редькин Байкал Бокуновты јеҥеле, ээчий кругта Муратхан Устенбековло тудужып, ого ойнодып ийген. Муратхан кажы ла туштажуда јараш кӱреш кӧргӱскен деп темдектеер керек.

Јажы оогош уулдардаҥ майман сӧӧктӱ Керел Черепановты темдектебеске болбос. Керел ады-јолы јарлу кӱрешчи Сергей Черепановтыҥ уулы. Ол баштапкы туштажуда Кан-Оозыныҥ алыбы Темирей Токтомысовты јеҥген. Экинчи тартыжуда Горно-Алтайсктыҥ ченемелдӱ кӱрешчизи Иван Сариковко бир де јай бербей, оны ойноп алган. Евгений Ядрушкинле ӧткӧн туштажуда Керелге ченемели јетпей калган деп айдар керек. Је ол келер ӧйдӧ бойын кӧргӱзер деп бодойдым.

Баштапкы кебисте Анатолий Ядрушкин ле Андрей Устенбеков озолоп чыгып келгилеген болзо, экинчи кебисте Евгений Ядрушкинге ле Муратхан Устенбековко једери јок болгон. Анатолий ле Андрейдиҥ кемизи јеҥер, ол баштапкы јер учун кӱрежер. Ондый ок айалга Евгений ле Муратхан ортодо. Кӱрешчилерге амырап аларга бир эмеш ӧй берилген. Бу ӧйдӧ тӧс сценада тургузылган экранда абсолютка бескеде кӱрешле ӧткӧн Эл-Ойындардыҥ јеҥӱчилдери керегинде видеорядтар кӧргӱзилген. Тергеебистиҥ кожоҥчылары кӧрӧӧчилерге кожоҥдорын сыйлаган. Алтайыстыҥ баатыр уулдары, эмеш те болзо, амырап алган кийнинеҥ, јилбилӱ тартыжулар башталган. Анатолий Ядрушкин ле Андрей Устенбеков ортодо јеҥӱни Анатолий ал согордо, Евгений Ядрушкинниҥ ле Муратхан Устенбековтыҥ туштажузында Евгений озологон.

Эмди агалу-карындашту Андрей ле Муратхан Устенбековтор ӱчинчи јер учун кӱрежер керек. Је јажыла оогош Муратхан јеҥӱни аказы Андрейге табыштырып берген.
Баштапкы јер учун кӱрежетен Евгений ле Анатолий Ядрушкиндер ортодо Анатолий јеҥӱни карындажы Евгенийге сыйлаган (фотојурукта). Ӧткӧн Эл-Ойында олор экӱ база финалга чыккан эди. Ол тушта јеҥӱ Анатолийде болгон.

Мынайып, Эл-Ойынныҥ тӧс сыйларыныҥ бирӱзи — «Нива» кӧлӱкти Евгений Ядрушкин алган. Экинчи јер учун Анатолий Ядрушкинге мотоцикл табыштырылган. Ол анайда ок «Јеҥӱге јӱткигени учун» деп акча-сыйла база кайралдаткан. Андрей Устенбеков ӱчинчи јер учун акча-сый алган. Муратхан Устенбековко «Эҥ јараш кӱреш кӧргӱскени учун» база акча-сый табыштырылган.

Абсолютка кӱреш јаҥжыкканы аайынча кӧп кӧрӧӧчи јууган. Кулады јурттыҥ алып баатырлары, јарлу тазыктыраачылар Аргымак Ечешев ле Артем Майчиков маргаан туркунына комментаторлор болгон. Анчада ла Аргымак Ерелдеевичтиҥ чечен тилин, айткан кокырларын темдектебес арга јок. Бу кижи канча маргаандарды јараш ӧткӱрип келген деп айдар керек.

Кырчын ЯШЕВ