Алтайдын Чолмоны

Јаҥы ӧйдиҥ јылдыстары

16.01.2026

Кеендикте «2025 јылдыҥ эҥ јаркынду ижи» деп режиссёр Михаил Кулунаковтыҥ алтай тилле чыккан «Бӧрӱлер» деп фильмин айдарга јараар. Эки јыл кайра согулган кинодо профессионалдар, устар ла балдар турушкан. Керектӱ кажы ла эдим-реквизит, артисттердиҥ кеп-кийими ондо айдылып турган XIX чактыҥ учын кӧргӱзет.

Баштапкы алтай кинорежиссёр соккон фильм кыска ӧйдиҥ туркунына кӧп тоолу сыйлар алганын темдектебеске болбос – Москвадагы телекейлик 47-чи кинофестивальда «Орус премьера» деген кӧрӱ-конкурста киносӱӱчилердиҥ федерациязыныҥ «Кадалгак кӧрӱш» деген сыйы, јиит киноныҥ Voices деген 12-чи телекейлик фестивалинде Гран-при, «Евразиялык кӱр» деген кинофестивальда режиссёрлор ортодо «Эҥ артык иш» деген сый, «Кӱнчыгыш&Кӱнбадыш» деген фестивальда «Эҥ артык кино» деп ат.

«Бӧрӱлер» — ол драма, триллер. Оныҥ тӧс геройлорын актёрлор Тимур Кыдыков, Арунай Тазранова, Айдар Унатов, Вадим Деев, Эмиль Колбин бийик кеминде ойногон. Анайда ок јиит актёрлор Арлан Бобоков ло Эмир Елкачинов јайаандыктыҥ толкузына кирип, бойлорыныҥ јайалталарын ачтылар. Баштапкы алтамдар јеҥил эмес. Је ол ок ӧйдӧ јаҥы ачылталар, кӧрӱм-шӱӱлтелер, солун телекей бойыныҥ аҥылу эзинин јайат. Ол керегинде кичинек актерлор нени сананат? Кино согулып, экранга чыкканыныҥ кийнинде кандый кӱӱн-санаалу арттылар? Бу ла оноҥ до ӧскӧ сурактарла Эмирге ле Арланга баштандыбыс.

Бӱгӱнги бистиҥ айылчы — АСТЫК деп баланы ойногон иркит сӧӧктӱ Эмир ЕЛКАЧИНОВ. Ол каладагы Ю. Г. Сакашеваныҥ адыла адалган 7-чи таҥмалу школдо 2-чи «В» класста ӱренет. Сӱӱген урокторы — алтай тил, кычырары, математика, орус тил, ишке тазыктырынары ла јуранары. Анайда ок ол спортты јарадат. Тургуза ӧйдӧ спорттыҥ кандый ууламјызыла тазыктырынарын талдап албаган да болзо, је келер ӧйдӧ кандый бир секцияга јӱрерге амадайт.

Келер ӧйдӧ кем болорын Эмир баштапкы класста талдап алган. Ол тура тудаачы болор кӱӱндӱ. Кино согорына кичинек актерлор талдалып турарда, ол адазыла кожо видео согуп, кӧрӱ-конкурста турушкан. Оноҥ кастингке келген.

— Фильм согулып турарда, меге алты јаш болгон. Берилген роль — ыйлаары болгон. Мени «ыйла» деерде, ыйлагам. Чып ла чын ыйлагам, кӧстиҥ јажы да болгон. Бу роль меге тыҥ ла кӱч болбогон.

Кино согуп турганын кӧрӧргӧ, ондо туружарга меге солун болгон ло сӱрекей тыҥ јараган. Анда сени эбире кӧп улус айланыжып, кӧстӧгилейт. Баштап тарый бир эмеш кемзингем, је оноҥ ӱрениже бергем. Јанымда јаантайын адам болгон. Нени, канайда эдерин ол меге јартап беретен.

— Кинодо Айабасты ойногон Арлан керегинде нени айдарыҥ?

— Кастингте кӧп уулчактар турушкан, оныҥ учун олорго ајару этпегем. Арланла кожо кастингте јеҥип, экӱ кожо белетенгенис. Кино согор иште бис јуук најылажып алганыс. Арлан соок сууга кирерде, меге коркымчылу болгон. Кӱн-ай соок, најым дезе сууга јукачак кийимдӱ кирген. Бир катап эмес, канча катап. Арлан учун ӧскӧ уулчак база сууга кирген, је јӱк ле бир катап. Бу учурал санаамда артып калар.

— Астыктыҥ ролин ойноп турар ӧйдӧ сен алтай кеп-кийимдӱ болгоҥ…

— Мен андый кеп-кийимди баштапкы катап кӧргӧм. Башпак ӧдӱк сӱрекей јылу, је базарга бир эмеш эби јок.

— Слерле кожо тӧс рольдордо ойногон артисттер кандый улус деп билдирди?

— Олор ончозы эҥ талдама артисттер, јалакай, ойынчы-кокырчы улус. Олор меге ончозы јараган.

— Фильмди бӱткӱлинче сен качан кӧргӧҥ?

— Оны мен ӧдӱп јаткан јылдыҥ кӱчӱрген айында каладагы кинотеатрда кӧргӱзилип турарда кӧргӧм.

— Тууразынаҥ бойыҥды кӧрӧргӧ јилбилӱ болды ба?

— Эйе. Бойымды кӧрӱп каткыргам (каткырат).

— Билеҥ керегинде нени айдарыҥ?

— Бистиҥ биле јаан, бис ӱч карындаш, удабастаҥ сыйынду болорыс. Бис нак, ада-энебис јалакай, олор бисти тыҥ сӱӱп јат.

АЙАБАСТЫҤ ролин ойногон тодош сӧӧктӱ Арлан БОБОКОВ Оҥдой аймактагы Боочы јурттаҥ. Ол 7-чи класстыҥ ӱренчиги, кӱӱниҥ, физкультураныҥ ла литератураныҥ урокторын сӱӱйт, алтай ла английский тилдерле јилбиркейт. Ӱредӱдеҥ бош ӧйдӧ спорттыҥ баскетбол бӱдӱмиле, самбо кӱрешле, алтай шатрала тазыктырынып, гитарала ойноорын јакшызынат. Кеендиктиҥ телекейине тартылары ого, байла, угы-тӧзинеҥ улалып келген болор. Чындап та, оныҥ энезиниҥ таадазы Сорпоҥ Етенов јайалталу кӱӱчи кижи болгон. Ол эл-јон сӱӱген ады јарлу «Эҥир јылдыс» деп кожоҥныҥ кӱӱзин чӱмдеген.

Арлан фильмде ойноорына канайда келгенин мынайда куучындады:
— Эки јыл кайра јайгыда кино согорына балдар керек деген јарды бис интернеттеҥ кӧргӧнис. Энемле кожо тӱрген ле алтай тилле видео согуп, электрон почтага ийгенис. Бир канча ӧйдӧҥ режиссер Михаил Кулунаков энеме телефон согуп, мени калага келзин деген.

Кастинг-талдаштарда башка-башка аймактардаҥ текши он эки уулчак турушкан. Биске фильмниҥ сценарийинеҥ алылган ӱзӱкти ойноп ийзин деген јакылта болгон. Ол јакылтаны бӱдӱрип, јана бергенис. База бир канча ӧйдӧҥ режиссер меге «кастинг-талдаштарды јеҥӱлӱ ӧттиҥ, Айабастыҥ ролин ойноорыҥ» деп јетирген. Оныҥ айткан сӧстӧрине ӧкпӧӧрип, тыҥ сӱӱнгем. Андый кӧп уулчактардыҥ ортозынаҥ талдаштарды јеҥӱлӱ ӧдӧрим деп сананбагам да.

Баланыҥ ич-кӧксинде кандый санаалар, санааркаш болгонын кем билер? Байла, оныҥ бажында кӧп тоолу јарт эмес сурактар айланышкан, ӧкпӧӧриш болгон. Айабастыҥ сӧстӧрин эске ӱренери, оноҥ съемкалар…

— Кино согуп турган јерлерде сӱрекей јылу айалга болгон. Кажы ла кижи — рольго канайда кирер, оны канайда кӧргӱзер — јартап берер. Анчада ла Айабастыҥ адазы Токнаны ойногон актер Тимур Кыдыковтыҥ јӧмӧлтӧзи, учурлу јӧп-сӱмелери тыҥ болужын јетирген — деп, ол айдат.

Келер ӧйдӧ Арлан киноактер болорго амадайт, ол кӧп тоолу солун ла јилбилӱ рольдор ойноор кӱӱндӱ. Јиит актер ачык-јарык кылык-јаҥду уулчак. «Адам Артур Васильевич тренер-тазыктыраачы, энем Карлагаш Айдаровна оогош класстардыҥ ӱредӱчизи. Акам Тамырлан ла эјем Быйансу — студенттер, эҥ кичӱ сыйным Байнаруга эки јаш. Билебисле јуулышканыста, бис шахмат, алтай шатра ойноорго сӱӱйдис. Билемди мен тыҥ баалайдым» — деп, бойыныҥ билези керегинде ол куучындады.

Хамида ТАДИНА