Алтайдын Чолмоны

«Салымым сыйлаган јолым»

16.01.2026

Јурт јерде фельдшер — тоомјылу кижи. Је јурттыҥ эмчизиниҥ ижи кезикте ат-нерелӱ керек ошкош. Каланыҥ эмчилигинде фельдшердиҥ јанында ӧскӧ дӧ врачтар, диагностикалык ла эмчилик јепселдер бар, иштеерге канча киреге эптӱ, јеҥил. Оогош јуртта дезе иш аҥылу, учурлу. Бӱгӱн кычыраачыларыска Чопоштогы ФАП-тыҥ башкараачызы Зоя Ивановна ТОЙДОНОВА керегинде куучындап берерге санандым.

Зоя Ивановнаныҥ чыккан-ӧскӧн јери Улаган аймактыҥ Јазулу јурты. Ол Саратанныҥ интернадында јадып, школдо ӱренген. Интернаттыҥ јанында медпункт болгон. Ондо иштеген ак халатту, арчуулду эмчилерди кӧрӱп, «јаандазам, эмчи болорым» деп сананып алган.

Зоя школдыҥ кийнинеҥ Горно-Алтайсктагы медучилищеге ӱренерге кирген. Ӱредӱзин тӱгезип, Кан-Оозы аймак јаар иштеп барган. 1992 јылда эпшини салымы Чопош јуртка экелген.

Бастыра ишмекчи јӱрӱмин ол эмчиликке, улустыҥ су-кадыгын корыырына берген. Зоя Ивановнаныҥ текши стажы — 46 јыл, оныҥ 33 јылын Чопошто иштеген. Бу кире ӧйгӧ профессионал билгириле, ченемелиле, јымжак сӧзиле эл-јонды эмдеп јат.

«Одус јылдаҥ ажыра бу јурттыҥ улузы ончозы меге кару ла јуук. Олордыҥ бир-бирӱзи оорый берзе, ол учун санааркайдым. Кажы ла кижини тооп јӱредим, олор до мени тоогылайт. Кезик улус тегин ле келип, «кандый отурыҥ?» деп сураза, јӱрегимде јылу боло берет. Эл-jонныҥ айткан быйанду сöзин улайын угуп jÿредим» – деп, Зоя Ивановна кӱлӱмзиренип куучындайт.

Эмчи эпшиниҥ ижи керегинде куу-чындаганын угуп, бу кижи бойыныҥ бӱдӱрип турган керегин сӱӱп ле баалап турганын јарт оҥдоорыҥ. «Улусла иштеери — тегин керек эмес. Кандый ла кылык-јаҥду кижи болуп јат, онойдо ок оорудаҥ улам кижи тыҥ санааркашта, ачынчак, öҥзÿре болот. Је мындый айалгаларда эмчи jобогон улусла куучындажып, токунадып билер учурлу» – деп айдат.

З. И. Тойдоновала кожо ченемелдӱ ле ижине каруулу педиатр Елена Михайловна Тимошенко, экинчи фельдшер Татьяна Ивановна Змановская иштейдилер. Олордыҥ эл-јонды эмдешле јеткилдеер участогы јаан эмес, ол ок ӧйдӧ оогош то деп айдып болбозыҥ. Чопошто текши бир муҥнаҥ ажыра кижи јадып јат. Ол тоодо 246 бала. Бу јурттыҥ школы орто текшиӱредӱлик, ого ӱренерге јанындагы Себи-Оозыныҥ, Аскаттыҥ, Ӱзнезиниҥ балдары келгилейт. Чопоштыҥ ӧс эл-јоны јылдаҥ јылга астап барат. Тургуза ӧйдӧ ӧскӧ јерлердеҥ кӧчӱп келген улус кӧптӧйт. ФАП-тыҥ эмчилери ӱзеери тергеебиске айылдап келген туристтерге эмчилик болужын јетиредилер.

ФАП-тыҥ туразы јаҥы, кыптары ару ла јарык. Олор бу турага ӱч јыл кайра кӧчкӧн. Ол керектӱ ончо јепселдерле, кӧлӱкле јеткилделген. Онойдо ок Чопошто тӱрген эмчилик болуш јетирер ле ӧрт ӧчӱреечилердиҥ постторы бар. Олордо до бойлорыныҥ эмчилери иштеп јат, кижиниҥ јӱрӱмин аргадаарга чыҥдый ла тӱрген болуш јетирерине керектӱ јепселдерлӱ.

Тӱрген эмчилик болуш јетирер служба ачыларда, јурттыҥ фельдшерлерине иштеерге канча киреге јеҥил боло берген. Је ондый да болзо, олор јаантайын алдыртуларга јӱрӱп, улуска болужып, олордыҥ су-кадыгын ко-рыырында турумкай иштегилейт.

«1992 јылда бери иштеп келеримде, врачебный амбулатория болгон. Ондо бис беш кижи иштегенис – тиш эмдеер врач, терапевт, лаборант, фельдшерлер. Ӧйлӧр кубулып, бир кезик айалгалардаҥ улам ӧткӧн сокращениениҥ кийнинде фельдшер, педиатр ла медсестра артканыс. Оноҥ 1995 јылда ФАП тӧзӧлгӧн.

Чопоштоҥ ала аймак эмчиликке јетире 25 км. Чамал аймактыҥ эмчилигиниҥ баш врачы болуп Дмитрий Валентинович Манеев деп јиит кижи иштейт. Ол баштанган сурагыс-ты бир де ајару јок артырбай, бисти јӧмӧжип, керектӱ эдимдерле, эм-тусла јеткилдеп јат.

Бистиҥ јуртта эҥ ле кӧп учурап турган оорулардаҥ ол канныҥ тебӱзиниҥ кеми бийиктегени, јӱректиҥ оорузы, кату оорула оорып турган улус бар. Калганчы ӧйлӧрдӧ сахарный диабет ле гипертония «јиидиркеп» калган деп айдарга јараар. Ол улустыҥ јиген аш-курсагынаҥ, экологиялык айалгалардаҥ камаанду деп сананадым. Оныҥ учун јаанды-јашты бойыныҥ су-кадыгына аjарыҥкай болзын деп сурайдым.

Республикабыста туризм ууламјы ӧзӱм алынганын ончобыс кӧрӱп, сезип јадыбыс. Јербойыныҥ улузы јаскыда ла кӱскиде (сезонный) ооруларды јеҥип чыга берзебис, јай туркунына биске туристтер сӱрекей кӧп баштанадылар. Кӧп сабазында шалјага тиштеткен, сынык-бычыктар алган, балдары оорыган, јӱреги јаманданган, каныныҥ тебӱзиниҥ кеми бийиктеген деген баштанулар. Јолдыҥ јаказында турган ФАП ДТП-га учураган улуска болужатаныс. Эмди ондый болушты коллегаларыс јетиредилер. Онызы сӱрекей јакшы.

Эмчилик јаҥыс јерде турбай јат. Ол кӱннеҥ кӱнге солынып, јаҥыртылат. Мен эмди де улайын ла ӱренедим. Кажы ла беш јылдыҥ бажынаҥ квалификациябысты бийиктедедис. Ондо солун ла толо лекциялар угуп, практикалар ӧдӱп турубыс.

Бойымды ӧскӧ профессияда иштеп турганымды кӧрбӧй јадым. Байла, бу салымым сыйлаган јолым. Бӱдӱрип турган иш-керегим јаан учурлу болгонын јакшы оҥдойдым» – деп, Зоя Ивановна куучындады.

З. И. Тойдонова ӱч кыстыҥ кару энези, беш барканыҥ карган энези. Оныҥ јаан кызы Айсура юрист, эки оогош кызы энезиниҥ јолыла барган: Алия каланыҥ поликлиниказында, Аида республикан эмчиликтиҥ кардиология бӧлӱгинде медсестра болуп иштегилеп јат.

Айдарда, Зоя Ивановнаныҥ бар-каларынаҥ да эмчилер чыгып, Алтай Республикадагы врачтардыҥ династияларыныҥ бирӱзи болорында алаҥзу јок.

Јиилек ТАХАНОВА
Эмина КУДАЧИНАНЫҤ фотојуругы