Алтайдын Чолмоны

Чындык јолын таап алган

26.02.2026

Балдардыҥ санадыныҥ школы – ол јаш корбоныҥ кеендиктиҥ ле кӱӱниҥ телекейиле таныжар аҥылу јери. Бу телекейдиҥ јаркынду кереечизи — јиит преподаватель Урмат КУРКАЕВ. Ол бойыныҥ јӱрӱмин балдарды алтай кӱӱлик ойноткыларла ойноорго ло кайлаарына ӱредерине учурлайт.

Тодош сӧӧктӱ Урмат Алтайыстыҥ ар-бӱткенниҥ ле кӱӱниҥ бек тудушталып бириккен сӱрлӱ кырларыныҥ ортозында турган Сугаш јуртта чыккан. Ол оогош тужынаҥ ала алтай калыгыстыҥ јаҥжыккан ойноткызы топшуурла, кай чӧрчӧктӧрлӧ јилбиркеген. Уулчак школдо ӱренип турарда, Кадындагы заповедникке Алтай Республиканыҥ јарлу артисттери Эмил ле Радмила Теркишевтер бойлорыныҥ «Алтын казык» деген ӱлекериле балдарга алтай ойноткылар ла кайлаары аайынча мастер-класс кӧргӱскендер. Бу ла туштаҥ ала Урматтыҥ кӱӱге јилбӱзи там јаанаган. Карындажыныҥ јилбӱзине ортон аказы Карчага ајарып, ого кичинек топшуур эдип берген. Оныҥ кийнинде балазын јӧмӧп, адазы каланаҥ топшуур экелип берген. 2016 јылда ӧткӧн Эл-Ойында Куркаевтердиҥ билези Айдыҥ Курманов деген уска туштап, ого јаан топшуур јакыдып, јазадып алган. Урмат оныла ойноп, кӧндӱге берген. 9-чы класстыҥ кийнинде уулчактыҥ кӱӱге јайалган јайалтазы Горно-Алтайсктагы кеендиктиҥ ле санаттыҥ Г. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган колледжине экелген. Анда ол этно-художественный бӧлӱкте ӱренген.

Урмат черӱчил молјузын бӱдӱреле, Горно-Алтайскта иштеген. Је бир ле кӱн ого тӧрӧл аймагынаҥ телефон соккондор – балдардыҥ санадыныҥ школына ишке кычырган. Эмди Урмат Васильевич ӱренчиктерине кӱӱниҥ, культураныҥ јажыттарын ачат, бойыныҥ билгирлериле акту кӱӱнинеҥ ӱлежет.

Јиит ӱредӱчи алтай калыктыҥ кӱӱлик энчизин корыырына ла келип јаткан ӱйелерге артыргызарына јаан ајару эдет. Ол балдарга ойноткыларла ойноорыныҥ јаҥыс ла техникалык јанын эмес, је онойдо ок кажы ла ойноткыныҥ јаҥжыккан культурадагы учурын ла оныҥ текши айалгазын јартайт.

«Мынаҥ озо балдарды алтай ойноткыларла ойноорына ӱредердеҥ болгой, ойноткылар да јок болгон. Аймактыҥ депутаттарыныҥ Соведи Кӧксуу-Оозыныҥ јаанына школго алтай ойноткылар алып берзин деп угузу бичиген. Онойып, былтыр чаган айдаҥ ала бу ууламјыла иштеп баштаганыс. Быјыл икили ле тӱҥӱр алып берзин деп сураганыс. Бу да баштанубыс ајаруда, ол удабас ла бӱдер.

Бӱгӱнги кӱнде јети уулчакты топшуурла, икилиле, комусла, шоорло, онойдо ок фортепианоло ойноорына ӱредедим. Олордыҥ ортозында орус укту бала бар. Ого эҥ ле тыҥ топшуурла ойноорго јарап јат. Тӱҥӱр јурттаҥ балдар келип ӱренгилейт. Мен амыраар кӱндерде Сугашка келип, јерлештеримди ӱредедим.

Аймагыста јайалталу балдар кӧп. Мениҥ амадуум олордыҥ јолын ачып, ууландырып салары болуп јат. Је эмдиги ӧйдӧ балдардыҥ кӧп сабазы алтай тилин билбес. Тил аайынча курч сурак мында да салтарын јетирет. Ондый да болзо, бистиҥ школдо ойноткыларга ӱренерге кӱӱнзеп турган балдар бар. Эмди тура олор јажыла келишпей јат, ӱренчиктерди 10-11 јаштудаҥ ала аладым» – деп, Урмат куучындап турарда, бу јиит бойыныҥ чындык јолын таап алган, ол бойыныҥ јеринде деп оҥдодым.

Урматтыҥ ӱредӱчи ижиниҥ аҥылузы – уулчактарга кайлаарыныҥ эп-аргаларын ӱредип турганы. Ол бойыныҥ билгирлериле ӱренчиктериле бир де карамы јогынаҥ ӱлежет. Онызын аймактыҥ Культура байзыҥыныҥ ишчилери керелейдилер. Олордыҥ айтканыла, Урмат сӱрекей чыдамкай, кажы ла баланыҥ јӱрегине јолын таап ийер. Ойын-концерттиҥ алдында маҥзаарып турган ӱренчигин токунадып, кӧкӱдип билер.

2025 јылда ӧткӧн Кайчылардыҥ курултайында туружып, Урмат «Кайдыҥ бӱдӱмдери» деген номинацияда 1-кы јер алган. Онойдо ок ол бойы кожоҥдор чӱмдейт. Је эмди тура јиит уул кожоҥдорын альбом эдип чыгарбаган. Айса болзо, бу јуук ӧйлӧрдӧ Урматтыҥ чӱмдемелдерин сонуркап угарыс, Алтайыстыҥ ичиле автордыҥ кожоҥдоры јаҥыланар.

Кажы ла кижиде јозок алгадый улузы бар эмей. Урматтыҥ сӱӱген кожоҥчылары, артисттери – тергеебистиҥ культуразын бийик кемине јетирген ле јетирип турган Эмил ле Радмила Теркишевтер, Жанэтта Тонова, Влад Санашев, Карим Манзыров ло «Эре-Чуй» ансамбль.

Јайалталу јииттиҥ энези Эртечи Адучиновна, чыккан-ӧскӧн јери Кӧкӧрӱ јурт, Сугаштыҥ школында орус тилдиҥ ӱредӱчизи болуп иштейт, адазы Василий Алексеевич мал-ажын азырап кичеейт. Урматтыҥ јаан аказы Кару Сугашта аҥда иштеп јат. Карчага аказы база таҥынаҥ мал-ажын кӧрӧт. Олор экилези айыл-јуртту, балдарлу. Урмат ижинеҥ бош ӧйдӧ ада-энезине, акаларына болужат.

Виктория БАДАКИНА