Алтайдын Чолмоны

«ГАГУ-ны ӱренип божотконымла оморкойдым»

12.03.2026

Студенттердиҥ кӱни – тегин байрам эмес, ол јашӧскӱримниҥ, баштаҥкайлардыҥ ла јаҥы билгирлерге јӱткӱмелдиҥ темдеги. Бу аҥылу кӱнниҥ алдында тергеебистиҥ сок јаҥыс Alma mater – Горно-Алтайсктагы эл университеттиҥ студенти болгон Вероника ЕЛЬДЕПОВАЛА куучын-эрмек ӧткӱрдибис.

– Студент болгон кижи бастыра јӱрӱминде ол јаркынду ӧйлӧрин ундыбас. Мениҥ студент болгон јылдарымнаҥ ала 20 јылдаҥ ажып калган, је Студенттердиҥ кӱнинде кожо ӱренген нӧкӧрлӧр бой-бойысты уткуурга ундыбайдыс. Оныҥ учун сени бу байрам кӱнле!

– Јаан быйан! Мен ГАГУ-ны ӱренип божотконым удабаган. Је бӱгӱнги кӱнде студенттерле јуук колбуда иштейдим.

– Јаҥжыкканы аайынча, таныжып ийели.

– Чыккан-ӧскӧн јерим — Горно-Алтайск кала. Болчомдордыҥ «Теремок» деген садына јӱргем, школго 3-чи гимназияга баргам. Анда ӱренип тура, школдыҥ хорында турушкам, бијелеериниҥ кружогына јӱргем. 6-чы класста бойымныҥ кӱӱнимле 7-чи таҥмалу школго ӱренерге кӧчӱрингем. Ол тушта јӱрӱмимде чын алтам эткем деп сананадым. Нениҥ учун дезе шак ла 7-чи школдо сценага чыгып, концерт-ойындарда эрчимдӱ туружып баштагам – бир сӧслӧ айтса, сценический јӱрӱмле јууктада танышкам.

Онойдо ок меге орус тил ле математика предметтерди ӱренерге јарап баштаган. Мында јаан камаанын Нелли Николаевна Саланханова ла Тамара Юрьевна Уханова јетиргендер. Олор мениҥ эҥ тыҥ сӱӱген ӱредӱчилерим болгон. Билгири тереҥ преподавательдер ӱренчиктерине некелтелӱ де болгон болзо, ол ок ӧйдӧ јалакай ла бисле кожо ойноп, каткырып та билетен.

Лариза Михайловна Лебедеваныҥ ӧткӱрген театральный кружогы ла сценический мастерство деп кружогына јӱргеним кийнинде студент ӧйлӧримде ле эмди де јаан аргалар берет.

Мен оогоштоҥ ала бијелеерин сӱӱгем, анчада ла алтай бијелерди. Школдо бијелеериниҥ кружогын Солунай Павловна Торбогошева ӧткӱрген, ондо јӱргенимле јаантайын оморкойдым.

Школдо ӱренип турган ӧйдӧ мениҥ бир кӱним мындый болгон: эртен туранаҥ ала тӱшке јетире уроктор, оноҥ кружоктор, волейбол. Айлыма јӱк 9 саат эҥирде јанатам. Је ол ок ӧйдӧ менде бастыра јакшы келижип туратан – эрчимдӱ ӱренерге, энеме айылдыҥ ижинде болужарга, нӧкӧрлӧримле кожо амыраарга, репетицияларга јӱрерге. Ол ӧйлӧр баштаҥкайларла байлык ла јаркынду болгон, эмди де ондый артканча.

– Вероника, студент ӧйлӧриҥ керегинде куучындап берзеҥ?

– Школды ӱренип божодоло, Барнаулдагы Духовный семинарияныҥ регентский бӧлӱгине кирип алгам. Анда ӱч јыл ӱренеле, дипломды колго алган кийнинде, ГАГУ-га киргем. Амаду кӱӱнимле психолого-педагогический факультетти талдагам. Оны тӧрт јылдаҥ кызыл дипломло божотком.

Мен бир јерде тегин отурарын сӱӱбес кижи. Оныҥ учун университетте кандый кружоктор, секциялар бар, баштапкы ла курста кӧп сабазына бичидип, јӱргем. Оныҥ кийнинде бир кезиктери «мениҥ эмес» деп оҥдогом. Артып калгандары – кожоҥдоорыныҥ «Консонанс» деген студиязы, туристикалык «Горизонт» деп клуб, ГАГУ-ныҥ Медиа тӧс јери ле бойыныҥ кӱӱниле улуска болужар иш. Университетте мен кӧп сабазында кандый бир керек-јарактыҥ, кӧдӱриҥиниҥ јазучызы болуп туратам. Озо баштап тӧрӧл факультетте, оноҥ вузта. Бӱгӱнги кӱнге јетире тӧрӧл университедимниҥ керек-јарактарын ӧткӱредим.

– Јазучы болорго керек ле. Улустыҥ ајарузын тударга, чокум, јарт куучындаарга…

– Каланыҥ Культура байзыҥында јазучылардыҥ школында ӱренгем. Оныҥ кийнинде Горно-Алтайсктыҥ кӧдӱриҥилерин ӧткӱргем. ГДК-ныҥ болужыла профессионал јазучыларла кожо иштеп, олордоҥ байлык ченемел алганым недеҥ де баалу. Владимир Виноградовло кожо эл драма театрда Ӱредӱчилердиҥ кӱнин, Иван Яськовло кожо «Баштапкы јылдыс» деген ойынды ӧткӱргенис.

– Вероника, сени студент ӧйлӧриҥде башка-башка тергеелерде, кандый ла керек-јарактарда эрчимдӱ туружып, республикабыстыҥ, эл университедистиҥ адын бийик кӧдӱрип јӱргеҥ деп билерим. Кайда, кандый калаларда болорго келишкенин куучындап ийзеҥ?

– Мындый јайаандык јӱрӱмимле бистиҥ ороондо ӧткӱрилген фестивальдарда ла форумдарда туружар јакшынак арга келишкен. Эки јылга улай Крым Республикада ӧткӧн Культураныҥ ла кеендиктиҥ јиит ишчилериниҥ «Таврида.Арт» деген фестивалинде турушкам. 2024 јылдыҥ эҥ јаркынду ла учурлу кереги – Сочиде Јашӧскӱримниҥ телекейлик фестивалинде, онойдо ок база ла Сочиде «Студтуризмниҥ» фестивалинде туружарга келишкен.

Москвада «Бис кожо» деген добровольческий сыйдыҥ кӧдӱриҥизинде Родион Газмановтыҥ «Россия» деген кожоҥын кожоҥдогом. Бу номердиҥ тӧс санаа-шӱӱлтези мындый болгон – орооныстыҥ башка-башка албатылары кош-кожоҥныҥ бир јолдыгын тӧрӧл тилиле кожоҥдоп, озолондыра видеого согуп аткарган. Мен дезе алтай тилле кожоҥдогом. Оноҥ сценага Владимир Владимирович Путин чыгардаҥ озо ончобыс Р. Газмановло кожо кожоҥдошконыс. Президентле, јарлу кожоҥчыла кожо бир сценада турарым деп санаамда да болбогон. Ол кандый ырыс!

– «Бӱгӱнги кӱнде студенттерле јуук колбуда иштейдим» деп, байа айткан эдиҥ. Ол кандый иш?

– 2025 јылда эл университеттиҥ экономикалык ла юридический факультединиҥ магистратуразына кирип алгам. «Туризм» деген ууламјызын талдагам. Онойдо ок ГАГУ мени јашӧскӱримле иштеер специалистке иштезин деп кычырган. Ӱредӱ, иш-тош, бош ӧй јок, је ондый да болзо, јайаандык јӱрӱмимди ундыбайдым. Эмдиге јетире «Консонанста» кожоҥдойдым, фотојурукка согодым, кандый ла ӱлекерлерде туружадым, «Горизонтло» кожо походторго јӱредим, кӧдӱриҥилерде јазучы болодым.

– Мыны ончозын бӱдӱрерге арга-чыдалды, ӧйди кайдаҥ табадыҥ?

– Бу суракты меге кӧп улус берет. «Билбезим» деп каруу јандырадым. Чынын айтсам, бойымда мындый теория бар. Мен сананзам, кижиге эдип турган ижи јарап турза, ол арга-чакты, ӧйди качан да болзо табып алар. Јаҥыс ла тӧс керектерди бӱдӱрерин чын ээжилеп, чокумдап алар, ижиҥди ак-чек бӱдӱрер керек. Бирӱзи экинчизине чаптыгын јетирбес учурлу.

– Кӧп тоолу вузтардыҥ ортозынаҥ нениҥ учун ГАГУ-ны талдап алгаҥ?

– Тергеебистиҥ сок јаҥыс эл университедине киргениме, оны ӱренип божотконыма оморкоп јӱредим. Бойымды ӧскӧ талада ӱренип тургам деп кӧрбӧйдим.

– Бойыҥды кылык-јаҥыҥла кандый кижи деп айдарыҥ?

– Јӱрӱмимдеги бӱткен ле бӱдӱп турган амадуларым, баштаҥкайларым энем эмес болгон болзо, бӱтпес те эди. Ол мени јаантайын јӧмӧжип јӱрет. Энем Татьяна Пантелеевна Ельдепова. Оныҥ угы-тӧзи Улаганнаҥ, Чибиттеҥ. Энеме бу јӱрӱмде кӧпти ӧдӧргӧ келишкен, ол сӱрекей чыдамкай кижи. Сананзам, мен оныҥ кылык-јаҥын тӧзӧгӧм. Энемдий ле шулмус, чыйрак, каткычы, улусла таныжып, тӱрген најылажып ийер, каруулу, оройтыырга сӱӱбес, недеҥ де айабас.

Энем ле экӱбис тайга-ташка чыгып амыраарын, мешке јуурын, Крещениеде сууга кирерин сӱӱйдис. Кандый ла калада јӱрзем, серкпеге кирерине ӱредип салган. Оныҥ јаҥыс ла архитектуразын ла ичин кӧрӱп эмес, је онойдо ок мӱргӱӱрге. Энемле кожо воскресный службага јӱредис, мен ондо клиросто кожоҥдойдым. Экӱ Пасха ла Рождество тужында тӱнниҥ службазында турадыс. Оогош болорымда, Рождестводо айылдаштарга колядалап туратам.

Студенттердиҥ кӱни Татьянаныҥ кӱни деп адалып јат. Оныҥ учун энемди база бу кӱнле уткуйдым. Кару энем су-кадык, эзен-амыр јӱрзин!

– Вероника, студенттерге нени кӱӱнзеериҥ?

– Кару студенттер, абитуриенттер, слер элдеҥ ле озо билгирлер, ӱредӱ аларга келгенигер, келеригер. Баштапкы јерде ӱредӱ болор керек, оноҥ артканы – экинчизинде, ӱчинчизинде… Слердиҥ јӱрӱмигер канча кире јаркынду болор, јиит тужыгардыҥ ӧйлӧри керегинде эске алыныштараар ончо ло кире бай болор. Студент ӧйлӧр – ол бош ӧйгӧ јединбей, уйкуга тойбой турар ӧйлӧр, је ол ок ӧйдӧ сен эҥ ырысту!

«Кыймыктанган кижи кыр ажар» деген сӱрекей учурлу ла тереҥ шӱӱлтелӱ кеп сӧс бар. Студенттерге кӱӱнзегеним – јиит кижи јаҥыс јерде отурбай, кыймыктанар, јӱткӱӱр, амадуларына једер керек.

– Ачык-јарык куучын-эрмек учун јаан быйан болзын, Вероника.

Студенттердиҥ кӱни – ол кижиниҥ јиит тужы — ол аргалардыҥ, бедиреништердиҥ ле ченелтелердиҥ ӧйи деп эзеткени. Бу байрам кӱн «билимниҥ чулум тажын кемирип тургандарга» јаҥы кöдÿриҥи санаалар экелзин, арга-чыдал кошсын, ачык јолдор берзин!

Виктория БАДАКИНА куучындашкан