Алтайдын Чолмоны

«Улустыҥ кӱӱн-табы недеҥ де баалу ла учурлу»

24.03.2026

Бӱгӱн кычыраачыларысты бойыныҥ иштериле кӧп улусты сӱӱндирген јайалталу Айтана ТАБЫЛГИНОВАЛА таныштырадыс. Ус келинле кожо эптӱ ле јараш мебель сананып, чӱмдеп эдер дизайнер-ӱлекерчиниҥ кайкамчылу телекейине кычырадыс.

– Је озо баштап таныжып ийели. Угы-тӧзиҥ, билеҥ керегинде куучындап берзеҥ?

– Мен Кош-Агаш аймактыҥ Ортолык јуртында тӧӧлӧс сӧӧктӱ Юрий Каштыевич ле моол сӧӧктӱ Вера Буруловна Табылгиновтордыҥ билезинде чыккам. Энемниҥ кичӱ тӧрӧли Мукур-Таркаты јурт. Бис биледе тӧрт бала болгоныс – јаан эјем Айсура, мен, карындажым Амаду ла сыйным Алена. Је кару энебистиҥ бистеҥ ырап, ак чечектӱ алтайына јӱре бергенинеҥ бери јирме јылдаҥ ажа берди. Келтей канады сынып калган куш чылап артып калганыс. Адабыска бисти колго-бутка јаҥыскан тургузарга келишкен.

Ада-энебис 1990 јылдардыҥ уур-кӱч ӧйлӧрин турумкай ӧдӱп, бисти јӱрӱмде чыдамкай, шыраҥкай, иштеҥкей болзын деп ӱредип, тӧзӧлгӧлӧп салгандар. Бисте ончо неме јеткил болгон – аштап-суузабаганыс, јакшы, јараш кийим-тудум кийгенис. Адам бӱгӱнги кӱнге јетире мал-аш тудуп, баркаларын этле јеткилдейт, бис, балдары, јаанап та калган болзобыс, ол биске јаантайын јӧмӧлтӧ-болужын јетирип јӱрет. Ада-энемге биске сыйлаган јӱрӱм, билелик байлыктарыс, јӱректериниҥ јылузы учун быйанду јӱредим.

– Эш-нӧкӧриҥ, бойыҥ тӧзӧгӧн билеҥ керегинде билерге јилбилӱ…

– Эш-нӧкӧрим кыпчак сӧӧктӱ Амаду-Санаа Тадыров, ол Белтирдеҥ. Бис кайда да он алты јыл кайра танышканыс. Ол тушта мен Южно-Сахалинскте экинчи јыл иштеп турган болгом. Иш-тош ло деп јӱргенчем, ӧйлӧр ӧткӧн, бистиҥ танышканыс керегинде ундып та салгам. Је јеткердеҥ улам эјем божоп каларда, меге Алтайга јанарга келишкен. Эјемниҥ эки балазы ӧскӱс артып калган. Адамды бу айалгада канайып јаҥыскан артырар? Олорло кожо јуртта артып калгам. Амаду-Санаа мени јанып келген деп угала, телефонымныҥ номерин табып, јӱк телефон ажыра куучындажып туратаныс. Оноҥ бӱдӱн-јарым айдаҥ, 2024 јылдыҥ кӱчӱрген айыныҥ 26-чы кӱнинеҥ ала бис кожо. Ӧткӧн јылдыҥ кӱчӱрген айыныҥ 26-чы кӱнинде бис эмеген ле ӧбӧгӧн деп окылу кере-бичикке кол салганыс.

Бӱгӱнги кӱнде бис уулчагыс Тимурды, јеендерим Эрикти ле Эльзаны, сыйным Аленаны чыдададыс. Кажы ла балада бойыныҥ кыбы болзын деп, Кош-Агашта јаан тура тудадыс. Оны аайлу-башту јазап аларга, эш-нӧкӧрим ыраак талага иштеп барып келет. Эш-нӧкӧрим – мениҥ сӱӱжим, болушчым.

– Школды кайда ӱренип божоткоҥ? Кийнинде кандый ӱредӱ алдыҥ?

– 2004 јылда Ортолыктыҥ школын ӱренип божотком. 8-чи класска јетире алтай тилдиҥ эмезе географияныҥ ӱредӱчизине ӱренип барарым деп санангам. Је јайгы каникулдарга улдама ла јанеме айылдап барала, јаан рюкзактарлу туристтерге туштагам. Бу туштажуныҥ кийнинде ал санаам туризмле колбулу ӱредӱде болгон. Энем дезе мени медишчиниҥ ӱредӱзине кирзин деп амадаган, је мен мойноп ийгем. 11-чи класстыҥ кийнинде Горно-Алтайскка келип, 84-чи таҥмалу профтехучилищеде туризм аайынча менеджерге кирип алгам.

Ол эки јыл мениҥ эҥ ле јаркынду ӧйлӧрим болгон – походтор, 10-12 кӱнге улай кырлар, мӧҥкӱ-тайгалар керигем, куйларды шиҥдегем, Кадын ла Чуй сууларда кемелӱ јӱскем, атту јортком, турбазаларда практика ӧткӧм. Оныҥ кийнинде Василий Шукшинниҥ адыла адалган Алтайский государственный педагогический университеттиҥ Бийсктеги филиалында «Јонјӱрӱмдик ле культуралык јеткилдеш ле туризм» деген ууламјыныҥ акча тӧлӧп ӱренер заочный бӧлӱгине киргем. Иштеп туруп, ӱредӱмди божодып алгам.

Је туризм ууламјыда иштеерге јарап та турган болзо, оогош тужымныҥ ӱредӱчи болор деген амадузы амыр бербей турган болгон. Оныҥ учун бу ла университетте «Педагогика, психология, биология, география ла химия, олорго ӱредериниҥ методиказы» деген специальность аайынча дипломды база алгам. Талдап алган профессиямда кӧп једимдерге јеткем.

Эмди интерьердиҥ дизайнери деген ӱредӱге ӱренери артты – ол эҥ јаан ла тӧс амадум. Ӱредӱ меге јӱрӱмдик ченемел, јаманды да, јакшыны да кожо кӧдӱришкен чындык нӧкӧрлӧр берген.

– Айтана, мебельдиҥ дизайнери деп профессияга канайда келгеҥ? Бу ууламјы сени незиле јилбиркедет, алдыҥда кандый амадулар тургузадыҥ?

– Бу профессияга билбес јанынаҥ келгем. БПГУ-ныҥ 2-чи курсында ӱренип турала, кышкы сессияныҥ кийнинде Горно-Алтайскка келип, ишке киргем. Озо баштап тура садар агентстводо иштегем. 6 муҥ салковой ишјал алала, оноҥ јӱре бергем. Оноҥ айлымнаҥ «эки кӱннеҥ ишке кирип иштебезеҥ, Ортолыктӧӧн экелерим» деген табыш келерде, «Разноторгко» пол јунарыныҥ ижине кирерге келишкен. Ондо экинчи кӱнде коштой турган мебельный салонго ишчилер керек деген јарды кычырала, куучындажарга баргам.

Онойып, 2008 јылдаҥ ала мебельле колбулу ишмекчи јолым башталган. Озо баштап садучы-консультант, оноҥ администратор болуп иштегем. Ӱзеери кожо иштеген кижидеҥ дизайнер-ӱлекерчиге ӱренгем. Ол јӱре берерде, дизайнер-ӱлекерчи ле салонныҥ башкараачызы болуп калгам.

Ол тушта бу ууламјы јаҥы ла башталып турган ӧй. Бир катап салонго оныҥ ээлери диван аларга келген. Куучын бажынаҥ олор мени оноҥ јилбилӱ ишке кычыргандар – мебель эдерине. Ишјалы да јаан болгон. 2010 јылдыҥ кандык айынаҥ ала мебель эдер, јазаар јерде иштеп баштагам. Бу иш меге сӱрекей тыҥ јарап турган. Мебельди ӱлекерлеер, јаҥы улусла таныжар, солун јол-јоруктар.

Клиенттердиҥ некелтелерине келижер чыҥдый, јараш ла эптӱ мебель эдип чыгарары — ижимниҥ тӧс учуры. Мебельди јакыдып баштанган улустыҥ кӱӱн-табы, олордыҥ меге удура айткан сӧстӧри недеҥ де баалу ла учурлу. Оныҥ учун коллегаларымла кожо клиенттер бистиҥ ижистеҥ бийик кӱӱн-санаалу артсын деп албаданып иштейдис.

– Мебельдиҥ бӱдӱмин (дизайнын) белетеер јайаандык ижиҥ канайда ӧдӧт?

– Кандый бир ӱлекерди баштаардаҥ озо кемјӱлер (замер) алар керек. Ӱлекер кандый болорын оҥдоорго, мебель кайда турарын, кандый ӧҥдӱ болорын билер керек, клиенттиҥ некелтелерин бойым лаптап угарга албаданадым. Эҥ баштапкызында кемјӱлерди алып, јакыдаачы кижиле мебельдиҥ бӱдӱми, кеми кандый болорын, онойдо ок оны кандый материалдаҥ этсе јакшы, кандый фурнитура кондырза чыҥдый болор, канча кире акча чыгымдаларын јартажадыс. Оноҥ ӱлекерди тургузып јӧптӧжӧдис.

– Кожо иштеп турган ӧмӧлигиҥ керегинде куучындап берзеҥ?

– Менде эҥ артык команда иштейт. Бис 16-чы јыл кожо. Иштеп баштап турарыста, олор мебельди јуур улус болгон, мен дизайнер-технолог. Бу кире ӧйгӧ ижистиҥ чыҥдыйын бийиктеткенис, ченемел алганыс, јастыраларысты тӱзеткенис, ӱренгенис. Меге интерьердиҥ дизайнерлериле кожо иштеерге јараган. Олор бис ле ошкош јайаандык ишчилер. Бой-бойыстаҥ кӧпкӧ ӱренгенис.

– Айтана, мебельди эдерге кандый программаларла, инструменттерле, материалдарла тузаланадыгар?

– Бистиҥ ижисте ӱлекерлеериниҥ 3D программалары кӧп, PRO-100 ӱлекерлер, агашты кезер Cutting деген программа. Эҥ јарлу программа – ол БАЗИС.

Мебельди ЛДСП, МДФ, АГТ, акрил деп материалдардаҥ эдедис. МДФ-таҥ ла искусственный таштаҥ јазаган башка-башка столешницаларды, фурнитураларды кӧп сабазында Россияда, Германияда, Австрияда, Турцияда эдилгенин аладыс.

– Бойыҥа эҥ тыҥ јараган дизайн-ӱлекер керегинде айдып берзеҥ?

– Кӧп ӱлекерлеримниҥ ортозынаҥ бирӱзин ле аҥылаарга меге кӱч. Кажызында ла бойыныҥ аҥылузы бар.

Тергеебистеги эмчиликтерге, поликлиникаларга, болчомдордыҥ садтарына мебель эдерге, бис республикан тендерлерде туружадыс. Бу кӱч ле јаан иште база бойыныҥ тузазы бар. Темдектезе, јасактарды, ГОСТ-тыҥ некелтелерин билер керек.

Кандый ла профессияда бойыныҥ уур-кӱчтери бар эмей. Ол јогынаҥ болор аргазы јок. Је кажы ла курч сурактыҥ чечилер аайы бар.

– Айтана, баштапкы алтамдарыҥды эске алынып ийзеҥ?

– Баштапкы алтамдарым јеҥил болгон ошкош. Меге дизайнерге ӱренерге, јаҥы билгирлер аларга јилбилӱ болгон. Је производствого дизайнер болуп келеле, баштап тарый кӱчсингем.

Мебельдиҥ салоныныҥ директоры мени цехке ишке кычырганына быйанду јӱредим. Шак ла ол туштажунаҥ улам менде узак јылдарга ӧмӧ-јӧмӧ, ак-чек иштеп турган бойымныҥ ӧмӧлигим бар. Бисте кайда да реклама јок. Эҥ артык реклама – ол быйанду арткан клиенттерис. Олор оноҥ ары тӧрӧӧн-туугандарына, кӧрӱш-таныштарына, нӧкӧрлӧрине бис керегинде куучындагылайт, мынайда клиенттеристиҥ тоозы кӱннеҥ кӱнге кӧптӧп јат.

– Ончо јӱрӱмиҥле, ижиҥле, ченемелиҥле колбой, сенде кандый кычыру-девиз, кредо бар деп айдарыҥ? Уур-кӱчтерди ӧдӧргӧ сеге не болужат?

– Эҥ ле учурлузы – кандый ла айалгада бош салынбай, бойына бӱдер керек.

Уур-кӱчтерди ӧдӧргӧ билем болужат. Олордыҥ сӱӱжи ле јӧмӧлтӧзи недеҥ де баалу.

– Келер ӧйдӧ амадуларыҥныҥ эҥ јааны ла сакылталузы кандый?

– Турабысты јетире тудуп јазайла, ого кӧдӱриҥилӱ кирери, онойдо ок эш-нӧкӧримле кожо Китай јаар јол-јорукка барып келер деген амаду бар. Је эҥ јаан амадум – интерьердиҥ дизайнерине ӱренеле, мебель ле дизайн ууламјылу магазин ачары.

– Айтана, јилбилӱ куучын-эрмек учун быйан болзын! Амадуларыҥ бӱтсин, јолыҥ ачык болзын деп кӱӱнзейдим.

Виктория БАДАКИНА куучындашкан

Фотојуруктар Айтана Табылгинованыҥ билелик кӧмзӧзинеҥ