Алтайдын Чолмоны

«Бала — јашта, арба — кылгада»

Кажы ла келген јаҥы ӱйениҥ балдарыныҥ кылык-јаҥы башка болуп туру.
Је озо ло кӧскӧ илине беретени — олор улус ортодо јӱрӱп, бойын канайда тудунып турганы.

Интернеттеҥ бу сурак аайынча «казынып» тура, психотерапевт Виктория Прудэйдиҥ шӱӱлтезин јарадып кычырдым. Оныҥ айтканыла, мыныҥ шылтагы элдеҥ озо ада-энелердиҥ балдарына ончо немени эдерге јараар деп чыдадып турганы.

«Меге ол эмди ле, мында ла керек!»

Балазыныҥ кажы ла сураганын ада-энелер тӱрген ле бӱдӱредилер. Кезиктериниҥ балазыныҥ алдында јарамзып турганына эҥ чӧрчӧкчи којойым да кӱйӱнер эди.

Бис, ада-энелер, иштенип турган ӧйисте балдарыска кунукчыл болбозын, олорго соотонор керек деп сананадыс. Ондый эмес пе? Эмди бойыстыҥ алдыска «нениҥ учун балдарыстыҥ эриккенинеҥ коркыйдыс?» деген сурак тургузалы. Балдарыс эригип, кунугып турза, бис уйан ада-эне деп сананадыс. Чын ба?

Баланыҥ табына салдырза, «јок, јарабас» деген сӧстӧрдиҥ учурын оогоштоҥ ала јартап таскатпаза, ӱретпезе, кийнинде орой болуп калар.

Бала — детсадка, оноҥ школго барып, балдардыҥ ортозында јӱрер, јаан телекейге, јаан улустыҥ ортозына чыкса, оныҥ бажын улай ла кем сыймаар, кӱӱнзегенин ол ло тарый кем берер, бӱдӱрер?

Шак оныҥ учун баланы оогоштоҥ ала эбире улусты тоорына, ада-энезиниҥ сӧзин угарына ӱредери сӱреен керектӱ. Бала бойын «мен – телекей, слер мениҥ јалчыларым» деп оҥдомолду ӧскӧндӧ, озо ло баштап баланыҥ бойына кӱчке келижер. Ӱренип барган кийнинде коштой балдарла текши тилди табары, «меге эмес, биске» деген сӧстиҥ учурын јартап алары чала кӱч болор.

Бала оогош тужынаҥ ала јымжак, јанындагы улуска килеҥкей болуп ӧзӧри кӧп јаны ада-энедеҥ камаанду. Ол ада-энезине «слер» деп баштанып ӱрензе, турултазы база иле болор. Јаан улусты тооры, баалаары база ла ада-энениҥ ӱредӱзинеҥ барар.

Ада-энеге «айлында оогош бий» болуп отурган болчомныҥ ичкери јолын сананар керек. Балазы албатыныҥ ортозында кижи болуп јӱретени эҥ учурлу керек. «Бала — јашта, арба — кылгада» деп албаты тегиндӱ айтпаган ине.

Јиилек ТАХАНОВА