Алтайдын Чолмоны

Командала иштеп, улусты угуп…

26.03.2026

Алтай Республиканыҥ башчызы Андрей Турчак муниципалитеттиҥ ээчиде кӱнин Чой аймакта ӧткӱрген.

Ол Советский јурттагы библиотекада болуп, орус албатыныҥ јадын-јӱрӱмине учурлалган музейле танышкан. Таныштыруны музейдиҥ чеберлеечизи, библиотеканыҥ јааны Екатерина Рехтина ӧткӱрген. Оныҥ айтканыла, мындагы экспонаттардыҥ кӧбизи оныҥ билезиниҥ кӧмзӧзинеҥ алылган — олордыҥ кезиги 100 јылдаҥ кӧп ӧй кайра тудунган-кабынган не-немелер.

Јылдыҥ ла музейге 1,5 муҥ кире улус келет — туристтер ле јербойыныҥ улузы. Учреждениениҥ курч сурактарыныҥ тоозында — тура јаар јол, интернет, айылчыларга ла мында иштеп турган улуска јылу санузел јок. Анайда ок музейдиҥ туразын јазаар ла оныҥ јерин јаҥы экспонаттар тургузарга элбедер керек.

«Бу бастыра сурактарды бойыска «айылдыҥ јакылтазы» эдип алдыс. Олорды канайда аайлаштырары аайынча јаҥныҥ профильный органдарыла, муниципалитеттле шӱӱжерис.

Библиотекага ла музейге болужарыс» — деп, Андрей Турчак темдектеген.

Ускучтагы МФЦ-ныҥ јеткилдештерин элбедер

Тергеениҥ башкараачызы анайда ок почтада, јербойыныҥ администрациязында, культураныҥ туразында база болгон.

Чаган айдаҥ ала, Чой аймак бир кеминде системага кӧчкӧниниҥ кийнинде, мында МФЦ-ныҥ таҥынаҥ кӧзнӧги ачылган. Эмди улус государственный ла муниципал јеткилдештерди, јурттаҥ ары-бери барбастаҥ, мында алар арга тӧзӧлгӧн.

Андрей Турчактыҥ темдектегениле, улус МФЦ-ныҥ јеткилдештериниҥ тооломын элбетсин деп сураган — паспортты мында аларга ла регистрацияны ӧдӧргӧ.

«Андый айалга болорын тӧзӧӧргӧ болуп, МФЦ-ныҥ бастыра пункттарына ӱзеери јазалдар садып аларыс. Ол тоодо документтер чеберлеерине керектӱ отко кӱйбес сейфтерди. Андый ишти Ускучтаҥ ла Чойдоҥ баштаарыс» — деп, башчы угускан.

Культураныҥ туразына ла библиотекага акустический гитаралар садып алары ла бичиктердиҥ кӧмзӧзин јаҥыртары јанынаҥ болужар.

Быјыл куран айдыҥ учы кирезинде Ускуч јурт јаҥы спортивный площадкалу боло берер. Тергеениҥ башкараачызыныҥ эзедип айтканыла, эл-јон бу суракла таҥынаҥ туштажу ӧдӧр тушта баштанган болгон.

И. Русских — муниципалитеттиҥ јааныныҥ ижин улалтар

Республиканыҥ башкараачызы Андрей Турчак Игорь Русскихти «Чой аймак» муниципал округтыҥ јааныныҥ јамызына киргениле уткуган. «Јаҥжыкканы аайынча бу кӧдӱриҥини депутаттардыҥ сессиязында эмес, ачыгынча — эл-јон алдында черт берериле ӧткӱргенис» — деп, ол айткан.

Башчы аймактыҥ депутаттарыныҥ Совединиҥ депутаттарына Игорь Русскихти бирлик ӱнле јӧмӧгӧни учун быйан айткан. Оныҥ темдектегениле, кижи јамылу ишти беш јылдыҥ туркунына бӱдӱргениниҥ кийнинде оны бирлик ӱнле јӧмӧгӧни — аймактыҥ јааныныҥ ижин бийик баалаганы, оныла бирлик командала оноҥ ары иштеерине белен болгонын кӧргӱскени.

Башчыныҥ аҥылап темдектегениле, Чой аймакты јӧмӧӧри оноҥ ары улалар. Эл Курултайла, администрацияла, аймактыҥ депутаттарыла, эл-јонло кожо Албатыныҥ программазын бӱдӱрери улалар.

«Бис талдаштарга «Улусты угар, айткан сӧскӧ турар, Алтайды корыыр» деп кычыру-слоганла барганыс. Игорь Александровичке бойыныҥ ижинде ол ээжиле башкарынзын деп кӱӱнзейдим. Јаантайын улустыҥ јанында, айткан сӧзи учун каруулу болор, Чой аймактыҥ јилбӱлерин корыыр керек. Ачык јол кӱӱнзейдим!» — деп, Андрей Турчак айткан.

Игорь Русскихти Эл Курултайдыҥ председатели, «Единая Россия» партияныҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ качызы Эжер Ялбаков база уткуган: «Игорь Александровичтиҥ ижи амаду-јакылталарды бӱдӱрерине — эл-јонныҥ јадын-јӱрӱминиҥ кемин бийиктедерине, инфраструктураны ӧскӱрерине, аргачылыкты јӧмӧӧрине, улус иштеер јаҥы јерлер тӧзӧӧрине камаанын јетирерине алаҥзыбай турум».

Кӧдӱриҥиде тергеениҥ јашӧскӱримниҥ политиказы ла спорт аайынча министри, аҥылу јуучыл операцияныҥ туружаачызы Александр Суразов база туружып, мынайда айткан: «Чой аймактыҥ эл-јонына слерде мындый башкараачы иштеп турганы слерге сӱрекей јарамыкту айалга келишкен деп айдарга турум. Бу ла былтыр, Алтай Республиканыҥ башчызыныҥ јӧмӧлтӧзиле, бис сагышту бир площадканыҥ ордына андый сегис площадканы ала сокконыс. Олордоҥ эки площадка быјыл Чой аймакта тудулар. Качан андый јӧп јарадылып турарда, Игорь Александрович кажы ла кӱн менеҥ бу суракты чокумдап, ол площадкалар слердиҥ аймакта болоры учына јетире јартала берген соҥында јӱк токунаган».

Игорь Русских куучын айдып тура, Алтай Республиканыҥ башчызыныҥ, тергеениҥ башкарузыныҥ, Эл Курултайдыҥ јӧмӧлтӧзиле, аймактыҥ депутаттарыла кожо ӧмӧ-јӧмӧ иштеп, тургузылган амадуларды бӱдӱрер арга болор деген.

«Јӱк ле бир командала иштеп, улусты угуп, кажы ла јурттыҥ керексиништерине тӧзӧлгӧлӧнип, билдирлӱ кубулталарга једерис» — деген.

Јурттыҥ эки оромын јазаар

Андрей Турчак «Алтай асфальт» деп предприятиеде болгон.

Компания јаҥыс ла јолдорды јазап турган эмес, је анайда ок муниципалитетти база эрчимдӱ јӧмӧйт. Аймактыҥ јурттарына эткен оныҥ болужыныҥ кеми 10 миллион салковойго јуукташ. Предприятие регистрацияны тергееде ӧткӧн, республиканыҥ бюджедине каландар тӧлӧп турган. Оныҥ ишчилериниҥ тоозы 150-неҥ кӧп, олордыҥ кӧбизи јербойыныҥ улузы.

«Компанияныҥ асфальтобетонный заводы Ускучта тургузылган. Бюджеттиҥ эмес акчаныҥ чодыла бу јурттыҥ Школьный ла Луговой оромдорын јазап берер деп јӧптӧшкӧнис» — деп, башчы айткан.

Јазашту иштер бӧлӱктей ӧдӧр, оромдордо јарыткыштар тургузылар.

Анайда ок тергеениҥ транспорт аайынча министерствозыла, аймактыҥ администрациязыла, јол јазаачы предприятиеле кожо Советский јурттагы федерал јолдоҥ музейге јетире јолды јазаарын планга кийдирер.