Алтайдын Чолмоны

«Билгирлерге јӱткӱмелдиҥ байрамы»

08.04.2026

Кандык айдыҥ 7-чи кӱнинде Горно-Алтайсктагы эл университетте ӱренчиктердиҥ «Умники и умницы» деген бастырароссиялык гуманитар телеолимпиадазыныҥ баштапкы тергеелик бӧлӱгиниҥ ачылтазы ла баштапкы ченелте-туры ӧтти.

Анда республиканыҥ 10-чы класстарыныҥ гуманитар ууламјыны тереҥжиде ӱренип турган ӱренчиктери турушты.

Олорды Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы Адар Сумин, АР-дыҥ ӱредӱ ле билим аайынча министри Ольга Саврасова, Јашӧскӱрим политика ла спорт аайынча министри Александр Суразов ло Горно-Алтайсктагы эл университеттиҥ ректорыныҥ молјуларын удурумга бӱдӱреечи Евгений Павлов уткудылар.

«Бир јыл кайра Андрей Турчак «Умники и умницы» деген интеллектуал ойынды бистиҥ республикада ӧткӱрер шӱӱлтезин айткан эди. Бӱгӱн баштапкы ла катап тергеебисте гуманитар олимпиаданы ӧткӱрип баштайдыс. Бу ойын јайаандыктыҥ, билгирлерге јӱткӱмелдиҥ, санаанарыныҥ ла шӱӱриниҥ байрамы деп айдар керек. Мында эҥ јаркынду, ичкери кӧрӱмдӱ, јилбиркек, культураныҥ ла ӱредӱликтиҥ тоомјызыныҥ јаҥжыгуларын оноҥ ары улалтып апарар балдар јуулган» – деп, Адар Сумин уткуды.

Ольга Саврасова олимпиаданыҥ туружаачыларына мынайда баштанды: «Слер баштапкы тергеелик бӧлӱктиҥ туружаачылары болуп, кажыгардыҥ ла ады-јолыгар тӱӱкиде артып калар. Ӱредӱ јаҥыс ла иш эмес, ол онойдо ок билгирдиҥ сӱӱнчизи деп ундубагар. Слердиҥ јӱткӱмелигер келер ӧйдӧ ат-нерелӱ керектеригердиҥ тӧзӧлгӧзи болзын».
«Эмдиги јетирӱлик јуу ӧдӱп турган ӧйдӧ тӱрген сананыш, чын шӱӱш сӱрекей учурлу. Бис слерле оморкойдыс – слер тӧгӱнди, чынды ылгап билер келер ӧйдиҥ озочылдары» – деп, Александр Суразов айтты.

«ГАГУ бу олимпиаданыҥ эҥ артык туружаачыларын ӱредӱге аларга белен. Бис билгирлерге ле јаҥыртуларга тӧзӧлгӧлӧнип, келер ӧйди кожо тӧзӧӧрис, республиканыҥ ла ороонныҥ ӧзӱмине камаанысты јетирерис» – деп, Евгений Павлов айдып, бу балдар тергеебистеги сок јаҥыс вузка ӱренип келер деген ижемјизин угусты.
Ӱренчиктердиҥ «Умники и умницы» деген олимпиадазыныҥ тергеелик бӧлӱгине ӱч тур кирет: баштапкызы – јайаандык иш (эссе) бичиири, экинчизи – баштапкы турды эрчимдӱ ӧткӧн туружаачыларла эрмектежери (собеседование), ӱчинчизи – учкары ойын.

Олимпиаданыҥ ээжилери аайынча туружаачылар эссени кандый тема аайынча бичиирин јӱк оныҥ башталарынаҥ озо 15 минут артса угар. Мынайып тергеебистиҥ школдорынаҥ 89 ӱренчик «Байлу Алтай ла телекейлик солунталар: калыктардыҥ аҥылузын корыырыныҥ курч сурактары» деген тема аайынча эссе бичидилер. Оны бӱдӱрерге 2 саат кире ӧй берилген.

Эссени бичиген кийнинде туружаачыларга экинчи турды – собеседованиени ӧдӧр керек. Ол кандык айдыҥ 15-чи кӱнинде јайалталу балдардыҥ «Алтай.Сириус» деп тӧс јеринде ӧдӧр. Учкары ойын кӱӱк айдыҥ 5-чи кӱнинде Ю. Г. Сакашеваныҥ адыла адалган 7-чи таҥмалу школдо болор.

«Умники и умницы» ойынныҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ јеҥӱчилдери ӱзеери ченелтелер јогынаҥ Москвада «Баштапкы каналда» телевизионный олимпиаданыҥ 35-чи сезонында туружар. Федеральный бӧлӱктиҥ туружаачылары МГИМО-го ӱредӱге кирер јеҥилтелер аларга тартыжар.
Ӱренчиктердиҥ «Умники и умницы» деген бастырароссиялык гуманитар телеолимпиадазы «Јашӧскӱрим ле балдар» деген эл ӱлекер аайынча ӧткӱрилет.
Ойын-олимпиаданыҥ тӧзӧӧчилери – Россияныҥ МИД-иниҥ албатылар ортодогы колбуларыныҥ Москвадагы эл институды ла «Баштапкы канал» АО-ныҥ Юрий Вяземскийдиҥ «Образ ТВ» деген студиязы.

«Умники и умницы» олимпиаданыҥ 560 туружаачызы кийнинде МГИМО-го ла орооныстыҥ ӧскӧ дӧ вузтарына ӱредӱге јеҥилтелерле кирип алган.

Олордыҥ кӧп сабазы Россияныҥ МИД-иниҥ ишчилери болуп, дипломаттардыҥ тоозына киргендер, орооныстагы јаан корпорацияларда, РФ-тыҥ тергеелериниҥ администрацияларында иштейдилер.

Виктория БАДАКИНА
Евгений БУТУШЕВТИҤ фотојуруктары