Алтайдын Чолмоны

Туулу Алтайда баштапкы катап

06.05.2026

Кӱӱк айдыҥ 5-чи кӱнинде А. В. Анохинниҥ адыла адалган эл музейдиҥ атриумында ӱренчиктердиҥ «Умницы и умники» деген бастырароссиялык гуманитар телеолимпиадазыныҥ ӱчинчи туры – учкары ойыны ӧтти.

Олимпиаданыҥ ээжилери аайынча, баштапкы турда тергеебистиҥ школдорынаҥ турушкан 89 ӱренчик «Байлу Алтай ла телекейлик солунталар: калыктардыҥ аҥылузын корыырыныҥ курч сурактары» деген тема аайынча эссе бичигендер. Оны эрчимдӱ бичиген балдар экинчи турда – собеседованиеде турушкан. Мынайып, 30 баланыҥ ортозынаҥ экинчи турдыҥ турултазыла 12 ӱренчик учкары ойында туружар аргалу болды.

Олорды мындый каруулу кӱнде  тергеениҥ башчызы Андрей Турчак, «Умницы и умники» гуманитар телеолимпиаданыҥ авторы ла ӧткӱреечизи, бичиичи,  философ, тӱӱки билимдердиҥ кандидады, профессор, Россияныҥ МИД-иниҥ албатылар ортодогы колбуларыныҥ Москвадагы эл-тергеелик институдында албатылар ортодогы журналистиканыҥ факультединиҥ телекейлик литератураныҥ ла культураныҥ кафедразыныҥ башкараачызы Юрий Вяземский, «Умницы и умники» деген бастырароссиялык кыймыгуныҥ министри,  Юрий Вяземскийдиҥ «Образ-ТВ» студиязыныҥ баш редакторы Ирина Седова, Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы Адар Сумин, республикан парламенттиҥ  эл политика, ӱредӱ, культура, јондык биригӱлер ле элбек јетирӱлер эдер эп-аргалар аайынча комитединиҥ председатели Наталья Екеева, АР-дыҥ ӱредӱ ле билим аайынча министри Ольга Саврасова, јашӧскӱримниҥ политиказыныҥ ла спорттыҥ министри Александр Суразов ло Горно-Алтайсктагы эл-тергеелик университеттиҥ ректоры Евгений Павлов уткудылар. «Бистиҥ тергееде бу олимпиада баштапкы катап ӧткӱрилип јат. Бу сӱрекей ӧкпӧӧриштӱ ченелте. Меге он тӧрт јыл кайра Юрий Вяземскийдиҥ кычыртузыла телеолимпиаданыҥ баш судьязы болорго келишкен.

Бу ӧдӱп јаткан јыл тергеебиске аҥылу јыл: алтай калыктыҥ бойыныҥ кӱӱниле Россияга киргениниҥ 270 јылдыгы ла Алтай Республиканыҥ 35 јылдыгы. Оныҥ учун бӱгӱнги ойын шак бу эки темага учурлалганы чын керек деп сананадым. Туружаачыларга јилбилӱ сурактар ла толо каруулар кӱӱнзейдим» – деп, Андрей Турчак айтты. Туружаачылардыҥ карууларын кӱндӱлӱ ареопаг (жюри) –Андрей Турчак, Наталья Екеева ла Евгений Павлов баалады. Онойдо ок ареопагтыҥ председателиниҥ молјузын Александр Суразовко бӱдӱрерге келишкен. Ойынныҥ каруулу качызы Татьяна Баданова болгон.

Телеолимпиаданыҥ учкары ойыны «Россия ла Туулу Алтай: тӱӱкизи ле эмдиги ӧйи» деп темага учурлалган.  Кӧрӱ-маргаанда Туулу Алтайдыҥ тӱӱкизине, алтай калыктыҥ Россия каандыгына киргени, Алтай Республиканыҥ тӧзӧлгӧни, алтай албатыныҥ јаҥжыккан культуразы, тергеениҥ литературалык энчизи, онойдо ок Федор Достоевскийдиҥ јӱрӱмине ле јайаандыгына учурлалган сурактар болгон. Бу ойын телекӧрӱлтеде кӧргӱзилип турганынаҥ бир де башказы јок, јаҥжыккан ээжилери аайынча ӧткӧн. Ол ӱч бӧлӱктеҥ турган – пролог, агон ло эпилог (учкары ойын). Туружаачылар агонисттер ле теоретиктер деп адалып, кӱч сурактарга толо каруулар берип, бойлорыныҥ тереҥ билгирлерин кӧргӱстилер.   Прологто балдарга кандый бир јарлу кижиниҥ айткан сӧстӧрин улалтып, бойыныҥ санаа-шӱӱлтезин айдар керек болгон. Агон бӧлӱкте ӱренчиктер сурактарга каруулар берген, олордыҥ бир-бирӱзи каруузын берип болбосто, теоретиктер каруузын айдып, орден эмезе медаль јууп алган. «Умницы и умники» олимпиаданыҥ учкары ойыныныҥ турулталарыла абсолютный јеҥӱчилдер, јеҥӱчилдер ле призерлор јарталган.