Алтайдын Чолмоны

Ээчий микрорайон газка кӧчӧт

27.07.2021

Јаан изӱ айдыҥ 23-чи кӱнинде Федерация Совединиҥ председателиниҥ баштапкы ордынчызы, «Единая Россия» партияныҥ Генсовединиҥ качызы Андрей Турчак Алтай Республикага јол-јорыкла келип, тергеениҥ башчызы Олег Хорохординле ишмекчи туштажу ӧткӱрген ле Горно-Алтайсктыҥ микрорайондорыныҥ бирӱзине газ ӧткӱргенине учурлалган керек-јаракта турушкан.

Олег Хорохордин Алтай Республикада газ ӧткӱрер иштер 2008 јылдаҥ ала ӧдӱп турганын айткан. Бу ӧйдиҥ туркунына газ тергеениҥ тогус јуртына келген. Газка 5,5 муҥга јуук туралар колболгон, газтыҥ 600 километрдеҥ кӧп сетьтери тудулган. «Газпромныҥ» инвестиция-акчаларыныҥ кеми 6 миллиард салковойдоҥ ашкан.

«Иштер улалат, олордыҥ кемин бис астатпазыс. Келер беш јылга «Газпром» база да 5 миллиард салковойго јуук акча чыгарар. Анайып, Майма ла Чамал аймактардыҥ 13 јурты ла Горно-Алтайсктыҥ 13 микрорайоны газка база колболор» — деп, туштажуда Олег Хорохордин айткан. Бу туштажуда анайда ок «Газпром Межрегионгазтыҥ» генеральный директорыныҥ молјуларын бӱдӱреечи Юрий
Пахомовский база болгон.

Горно-Алтайсктыҥ Гардинка микрорайонын газка колбоор кӧдӱриҥилӱ керек-јаракта РФ-тыҥ Государственный Думазыныҥ ла Федерация Совединиҥ, Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ ла Эл Курултайдыҥ, Горно-Алтайск каланыҥ администрациязыныҥ, анайда ок «Газпром Межрегионгаз» группаныҥ, «Газпром газораспределение Томск» ло «Стройгазмонтаж» компаниялардыҥ чыгартулу улузы турушкан.

Кӧдӱриҥилӱ керек-јарак ӧдӧр тушта Андрей Турчак мынайда айткан: «Горно-Алтайскка газ ӧткӱрери сӱрекей учурлу. Не дезе, бу аҥылу ар-бӱткендӱ јер. Мында кӧмӱрле одырып турган бир де котельныйды јапканы, бу учуралда дезе ӱч андый котельный јабылар, јаан учурлу керек. Социальный догазификацияныҥ программазын Россияныҥ президенти јӧмӧп јат. Оныла колбой јасакберимде керектӱ тӱзедӱлер эдилген. Бӱткӱл ороон ичинде бу программа аайынча кайда да 4 миллион тура газка колболор, Алтай Республикада — 4 муҥ тура».

Гардинка микрорайон керегинде айдар болзо, ол Горно-Алтайсктыҥ эҥ эски микрорайондорыныҥ бирӱзи. Анда узуны 38,4 километр газӧткӱш салынган ла газты тураларга јетирери аайынча тӧрт пункт тудулган. Анайып, 1,8 муҥ тураны газка колбойтон айалгалар тӧзӧлгӧн. Анайда ок мынаҥ озо кӧмӱрле одырган ӱч котельный газка кӧчӱрилер.
Мынаҥ озо президент Владимир Путин Федеральный Јуунга баштанузында газ јеткен јурттарда газты улустыҥ тураларына јетире акча тӧлӧбӧзинеҥ 2023 јылга јетире јетирип берзин деген эди.

Андрей Турчак «Единая Россияныҥ» фракциязыныҥ баштаҥкайыла социальный газификацияныҥ программазы јӧптӧлгӧнин, мыныҥ шылтузында газты граждандардыҥ участокторына јетире акча тӧлӧбӧзинеҥ чӧйӧр арга тӧзӧлгӧнин темдектеген. Тургуза ӧйдӧ «Единая Россияныҥ» депутаттары тергеелердиҥ јаҥдарыла кожо јеҥилтелерле тузаланып турган категориялу граждандар (кирелтезиниҥ кеми ас, пенсионерлер, кӧп балдарлу билелер, ветерандар) газка колбойтон јазалдарды јеҥилтелӱ баала эмезе акча тӧлӧбӧзинеҥ алар эттире иштер ӧткӱрет. Ол тушта газ јӱк ле олордыҥ туразына јетире ӧткӱрилер эмес, је анайда ок туразыныҥ ичине кийдирилер.

«Котел, счетчиктер, газоанализаторлор, тураныҥ ичинде разводка, плита – мыныҥ бастыразы учун тӧлӧгӧн акчаны јандырары темдектелет. Кандый да категориялу граждандарга 50, кандыйларына да 75 процентин јандырар, а кандыйларына да акча тӧлӧбӧзинеҥ ӧткӱрилер» — деп, Андрей Турчак айткан. Оныҥ темдектегениле, тургуза ӧйдӧ тергееде газ ӧткӱреринде јеҥилтелер алар граждандардыҥ тооломы тургузылат.

Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ баштапкы ордынчызы Виталий Махаловтыҥ айтканыла болзо, «Газпром» ло тергеелик башкару 2025 јылга јетире республикада база да 500 километр газӧткӱш саларын темдектейт. Мынызы кӧп тоолу тураларды, анайда ок турбазаларды, конор тураларды ла ӧскӧ дӧ соцобъекттерди газка колбоор айалгалар тӧзӧӧр.

Каланыҥ эл-јонын бу јакшынак керекле анайда ок Госдуманыҥ коруланары аайынча комитединиҥ јааны Владимир Шаманов, Алтай Республиканыҥ Эл Курултайдыҥ председатели Артур Кохоев, Горно-Алтайск каланыҥ администрациязыныҥ јааны Ольга Сафронова, «Газпром Межрегионгазтыҥ» генеральный директорыныҥ молјуларын бӱдӱреечи Юрий Пахомовский уткыгандар.

Эл Курултайдыҥ спикери Артур Кохоев бу керек-јарактыҥ јаан учурлу болгонын база темдектеген. «Газ ӧткӱргени – ол айландыра ар-бӱткен ару болоры, билелик бюджетти кымакайлаары, тураларыста јакшынак айалга тӧзӧлӧри. Тергеебисте газ ӧткӱрер иштердиҥ кеми јаҥыс ла тыҥыыр ла бис газка канча ла кире кӧп микрорайонды колбоорыс деп бир де алаҥзыбайдым» — деп, ол айткан.

Юрий Пахомовскийдиҥ айтканыла, компанияга келер јуук јылдарда Россияныҥ 67 тергеезинде јаан иштер ӧткӱрер керек. Алтай Республикада газ ӧткӱрер иштер база улалар.
«2021 јылда Горно-Алтайсктыҥ база да 13 микрорайонында газ ӧткӱрерине керектӱ инженерный иштер ӧдӧр. 2025 јылга јетире каланы бӱткӱлинче газка кӧчӱрери ле 8,8 муҥ тураны ла квартираны газка колбойтон айалгаларла јеткилдеери темдектелет» — деп, ол айткан.

Керек-јарактыҥ туружаачылары республикада газӧткӱш салатаны уур-кӱч ар-бӱткендик айалгаларда ӧдӱп турганын темдектегендер. Мынызы тергеебис кырларлу болгоныла колбулу. Је андый да болзо, бу иштерде јаҥы технологиялар тузаланылат ла темдектелген график бузулбайт.

Гардинка микрорайонго газ јаҥы ла келген де болзо, «Газпром газораспределение Томскко» газка колбоноры керегинде јӧптӧжӱ тургузарына 490 баштану келген, 450 јӧптӧжӱ тургузылган ла 245 турага газӧткӱшти колбооры белен.

Мындый кӧдӱриҥилӱ керек-јарактарда кайралдар табыштырары јакшынак јаҥжыгу болуп калган. Бу да учуралда тергееде газ ӧткӱрерине јаан камаанын јетиргени учун Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ грамотазын «Газпром газораспределение Томсктыҥ» генеральный директоры Олег Чернюкка табыштыргандар. Алтай Республиканыҥ башчызыныҥ Быйанду самаразыла «Газпром газораспределение Томсктыҥ» Горно-Алтайсктагы филиалыныҥ слесарьлары Вадим Дайлиде ле Дмитрий Францев кайралдаткан. АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ Кӱндӱлӱ грамотазын «Газпром газораспределение Томсктыҥ» Горно-Алтайсктагы филиалыныҥ старший мастери Геннадий Горохов алган. Горно-Алтайск каланыҥ администрациязыныҥ Быйанду самаразы «Томтерм» ООО-го (инженерный коммуникациялар тудат) табыштырылган.

Анда ла эки билеге тураларын газка кӧчӱрер сертификаттар сыйлалган. Тылдыҥ ишчизи, иштиҥ ветераны Николай Григорьевич Аргоков ло эш-нӧкӧри Валентина Егоровна кожо 66 јыл јуртаган. 1978 јылда Аргоковтор бойыныҥ кӱчиле тура тудуп алгандар ла эмдиге јетире анда јуртап јат. «Материальный болуш – ол сӱреен јакшы, је бисти оноҥ тыҥ сӱӱндирген неме – ол биске ајару эдилгени. Бисти, јаан јаштуларды, бистиҥ эткен керектеристи ундыбай турганар учун јаан быйан!» — деп, Валентина Егоровна айткан.
Газ ӧткӱрериниҥ база бир сертификады кӧп балдар чыдадып јаткан Светлана Зыряновага берилген. Ол: «Мен турамга газ ӧткӱрерин сананбай да тургам. Акча-манат јанынаҥ меге ол келишпес те эди. Кемнеҥ де, кайдаҥ да болуш јетирзин деп баштанбагам да. Кенетийин соцкоруланыштаҥ телефон соккондор ло мындый јакшынак арга бар дегендер. Оныҥ учун јаан алкыш-быйаным айдадым» — деген.

Адакыда газтыҥ эстафетазыныҥ факелиле кереес от-горелканы кӱйдӱргендер. Баштап тарый оны Андрей Турчак, Виталий Махалов ло Юрий Пахомовский кӱйдӱрер керек болгон. Је олор бу кӱндӱлӱ керекти бӱдӱрзин деп, Зыряновтордыҥ билезине баштангандар. Олордыҥ балдары андый бӱдӱмји эдилгени учун тыҥ сӱӱнген.

К. КУРТОВ
Е. БУТУШЕВТИҤ фотојуруктары