Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Јарлу эмчини, јалакай эпшини эске алынып …

23.07.2019

Кижи бу jер-телекейдиҥ ӱстинде эки јӱрӱм jӱрет: бойыныҥ орто телекейде јӱретен јӱрӱмин, онойдо ок албаты-jонныҥ сагыжында, качан ол бу ак- jарыктаҥ ырап јӱре берзе. Бу  jылдыҥ jайында меге сӱрекей кару ла jуук кижи – эjем Арбанакова Любовь Савельевна — ак-jарыктаҥ ырап, оору-jоболго jеҥдиртип, бистеҥ ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ алтайына сала берди. Бис канча jаш jажаарыс, ол бистиҥ сагыжыста кожо ло болор…

Ол 1938 jылда кочкор айда Улаган аймакта Балыкчы јуртта чыккан. Барнаулда эмчилер белетеер институтты 1961 jылда божодып, тӧрӧл Улаган аймагыныҥ тӧс эмчлигинде 1961- 1971 jылдарда баш врач болуп иштеген. Бойыныҥ  ӱредӱзи аайынча  хирургия, педиатрия   бӧлӱктерди база башкарган. 1971-1984 jылдарда хирург, балдардыҥ  республикан эмчилигиниҥ  баш хирург эмчизи болуп иштеген. 1984 jылдаҥ бери хирург болуп, калганчы ла jылдарга jетире ижин улалткан. Бойыныҥ ижинде бийик категориялу хирург, «Знак Почёта» орденле (1966), «За трудовую доблесть» медальла (1970) кайралдаткан, «Заслуженный врач РСФСР» (1973) деп кӱндӱлӱ ат адаткан, Алтай Республиканыҥ врачтарыныҥ ассоциациязыныҥ СССР-дыҥ нерелӱ врачы А. М. Гоманныҥ эземине ӧткӱрилген конкурстыҥ «Хирургияда једимдери учун» деп номинацияда јеҥӱчили болгон (2012).   Любовь Савельевнаныҥ фотојуругы кӧп катап Горно-Алтайсктыҥ, республиканыҥ нерелӱ ле тоомјылу улузыныҥ Кӱндӱлӱ доскозында тургузылган.

Любовь Савельевна бу ла јӱрген бойыла мак та  сӱӱбес, мактанарын да билбес кижи болгон. Кажы ла кижиниҥ «уурларын» ла керектерин чокумдап угар, ончо ло кижиге болужын jетирерге албаданар. Jамыркап та, чимеркеп те билбес: бала да бол, jаан да jашту кижи бол, олорло токуналу куучындажар, табылу, аjарулу угуп, айлына кычырып чайладар. Jакшы јӱрзеҥ  – кожо сӱӱнер, комоой јӱрзеҥ – бир эбин табып, кыйалтазы јоктоҥ кижини jӧмӧп болужар.

Ол ижи аайынча да, бойыныҥ jилбӱлериле де кӧп jерлерле jол-jорыкта болгон. Олордо јӱрӱп, канча кирези јилбилӱ ле бойы ошкош тереҥ кӧгӱстӱ кӧп улусла најылажып, бастыра јӱрӱминде олорло колбуларын ӱспей јӱрген.  Эҥ  ле кайкамчылузу – бир де кижи керегинде jаман  сӧс айтпайтаны. Ончо ло туштаган ла jолыккан улузы буурзак, jалакай ла jакшы ла деп куучындайтан болгон. Бир де кижиге бӱдӱмjизин jылыйтпаган, бир де кижиге мекелетпеген, кемнеҥ де кӱӱни јанып, кем де чӧкӧтпӧгӧн немедий, бу ак-jарыкта ачык ла буурзак санаалу јӱрген. Бойы да ончо ло улусты тоор ло сӱӱр, ончолорына ла бӱдер кижи болгон.  Айылына бастыра республикадаҥ кӧрӱш-таныштары, тӧрӧӧндӧри, олордыҥ бала-баркалары кирер, конор, узакка да јадар болгон. Хрущевтыҥ ӧйинде тудулган јаан эмес кыптарлу квартиразыныҥ эжиги улай ла ачык турар, улустыҥ кирип-чыкканын айылдаштары база чаптыксынып та туратан болбой деп эмди сананадым.

Балыкчыга келзе, ончо ло улуска кӱлӱмзиренип, туштаган кижиниҥ эне-адазын эске алынып, айлына кирип куучындажар. Ол калганчы јылдарда келгенде, алдында кирип, куучындажып јӱрген улузы, тӧрӧӧндӧри ак- јарыкта јок учун, олордыҥ балдарына, биске киретен. Айылдап келзе ле: «Мен кӧӧрчӧк лӧ jиирим, оноҥ курут, калтыр …» – деп каткырар. Jайгыда чертпеде (агаш айылда) jууркан jабынып уйуктаарга коркышту сӱӱр. Эҥирде уйуктаар алдында Любовь Савельевнаныҥ буттары јанына отурып,  кандый кӧп куучындар укпадым деер. Кӧпти билер, билгири jайым, сагыжы ару ла элбек эjемниҥ куучындарын база укпазымды сананып ийзем, кӧзимниҥ изӱ jаштары айланып келет…

Калганчы ӧйлӧрдӧ  ол айдар болгон: «Тӱжензем, Балыкчы-Ӱсти ле Балдан кырлардыҥ ӱстиле учуп-учуп, кайып тургам. Узун ак платье кийип алтырым, Балыкчы јуртым алдымда кӧрӱнип турды»…

Кемге де ол энезин солыган,  ӧскӱс арткан jеениниҥ балазын ӱредип, jаан јӱрӱмниҥ jолына чыгарарга база ла кичинек арткан болгон, jе… Меге де Любовь Савельевна сӱрекей jуук болгон. Бу ла ак-jарыктыҥ ӱстинде бӱдеримде, менде андый экинчи энемдий эjем бар болгонына сӱӱнип јӱретен болгом, а эмди эjем  ӧрӧкӧнди солыыр кижи чыкпас. Бойыныҥ ачык-jарык кылыгыла ол кӧп улусты бойына тарткан, јӱрӱмин эмешке де болзо јарыткан, јеҥилткен дезем, jастыра болбос.

Любовь Савельевна Леонид Васильевичле экӱ эптӱ-јӧптӱ, бой-бойына кару ла тоомjылу эш-нӧкӧрлӧр болгон. Бой-бойлорын тоожор, Леонид Васильевич иштеҥ арыган-чылаган ӱй кижизиниҥ тонын, ӧдӱгин тӱргендеп барып уштуп илер, тӱниле дежурстводоҥ арыган  келзе, изӱ курсакту, jалакай  сӧстӧрлӧ уткыыр. Олор экӱ эки уулчак чыдадып  ӧскӱрген. Баркалары база экӱ: кызычак ла уулчак.  Јаан уулыныҥ (ол jеткердеҥ божогон) ӱйине, келдине не аайлу кару. Келдиниҥ экинчи јуртыныҥ уулчактары «бабушка» деп, Савельевнага карузып  јӱрер болгон.

Бастыра јӱрӱминде тыштаныш jогынаҥ, бойын бир де кичеебей иштеген эjем  ӧрӧкӧн учында оору-jоболло тартыжып, 82 jажына јетпей божоды.

Ат-нерелӱ эjебистиҥ ады-jолын ундыбай эзедип, алкы бойын, jалакай ла кару кеберин, иштеген ижин jеендери улалтып, јӱрген тоомjылу јӱрӱмин тооп ло сананып, эске алынып кереестеп јӱрерис…

Балтырган  ӧскӧн ак jалаҥда

Баскан истереер арт калган.

Бала тужыгар  ӧткӧн Балыкчыда

Бороргон айлыгар тур калган.

Ончо јӱрӱмде jакшыга jӱткиген

Омок-седеҥ јӱрӱмеер  ӱзӱлди.

Оору-jоболду улусты кичееген

Оморкогон эjебис бистеҥ ыраады.

Ӱстисте тууларды эбире кайкалап,

Ӱргӱлjик jерине амыр токтогоор.

Ундытпай чактарга адыгар адап,

Ӱспекчин кӱйдӱрзеес,   санаага киререер…

М. Токоекова

Фтојурукта: Любовь Савельевна уулы Сергейле кожо

ТОП

Јаркынду јол кӱӱнзеген јуун

Кӱчӱрген айдыҥ 17-чи кӱнинде Эл Курултайдыҥ јетинчи тудузыныҥ ээчий XXII сессиязы ӧткӧн. Спикер Артур Кохоев башкарган јуунда 41 депутаттаҥ 38 депутат турушкан. Сессияныҥ ижинде Алтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин, онойдо ок эл-тергеелик јаҥныҥ бӱдӱреечи органдарыныҥ, республикада федерал бӱдӱреечи орган-дардыҥ башкартуларыныҥ башкараачылары, муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ јаандары ла депутаттар советтериниҥ председательдери, элбек јетирӱлер эдер эп-аргалардыҥ чыгартулу улузы турушкан.

Тергеебисте јолдор јазалат

Кӱчӱрген айдыҥ 16-чы кӱнинде «Чуйдыҥ јолы – Алтын-Кӧлгӧ јетире» федерал трассаныҥ автомобильный јолыныҥ баштапкы эки бӧлӱгиниҥ кӧдӱриҥилӱ ачылтазы ӧтти. Бу учурлу керекте Алтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин, Эл Курултайдыҥ председатели Артур Кохоев туруштылар. «Бу јолдыҥ бистиҥ бӱгӱн ачып јаткан текши узуны 14 километр эки бӧлӱги Кызыл-Ӧзӧк, Куташ ла Карасук јурттар ӧткӱре ӧдӧт. Мынаҥ озо бу

Конструктивный диалог с представителями Общественной палаты

Глава Республики Алтай Олег Хорохордин во вторник, 16 ноября, провел рабочую встречу с членами Общественной палаты Республики Алтай. Руководитель региона подчеркнул, что конструктивный диалог с представителями Общественной палаты позволяет детально обсудить и решить много социально значимых вопросов. «Сегодня многое зависит от тесного взаимодействия исполнительных и законодательных органов государственной власти, органов местного самоуправления с представителями общественности.