Настройки отображения

Размер шрифта:
Цвета сайта:
Ностройка изображения
Ностройка изображения

Настройки

Алтайдын Чолмоны

Александр Матыков Најылыктыҥ ордениле кайралдатты

25.08.2020

Россия Федерацияныҥ президентиниҥ 2020 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 20-чи кӱнинде јараткан «РФ-тыҥ государственный кайралдарыла кайралдаары керегинде» деген јарлыгыла Кан-Оозы аймактыҥ јондык биригӱлериниҥ совединиҥ председатели Александр Матыков Најылыктыҥ ордениле кайралдатты.

Россия Федерацияныҥ президентиниҥ 2020 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 20-чи кӱнинде јараткан «РФ-тыҥ государственный кайралдарыла кайралдаары керегинде» деген јарлыгыла Кан-Оозы аймактыҥ јондык биригӱлериниҥ совединиҥ председатели Александр Матыков Најылыктыҥ ордениле кайралдатты.

РФ-тыҥ Президентиниҥ Јарлыгыла бу государстволык кайрал 1994 јылдыҥ тулаан айыныҥ 2-чи кӱнинде јарадылган. Граждандар Најылыктыҥ ордениле албатылар ортодогы најылыкты бектештирерине камаанын јетиргени, онойдо ок Россияныҥ экономикалык ла билим аргаларын ичкери ӧскӱреринде јеткен бийик једимдери, калыктардыҥ культуразын јууктадарында ла байгызарында турулталу ижи, ороондор ортодо амыр-энчӱни ле најылык колбуларды тыҥыдарына јетирген камааны учун кайралдадат.

Кан-Оозы аймактыҥ јааны Эжер Ялбаков Александр Матыковко Алтай Республика аайынча баш федерал инспектор Дмитрий Колозинниҥ, онойдо ок аймактыҥ администрациязыныҥ уткуулду самараларын табыштырды. Аймактыҥ јааны Александр Айдыновичти бийик кайралла уткуп тура, ол кайда да иштегенде, бойыныҥ јӱрӱмдик ченемелин, билгирин, билерин ӧзӱп јаткан јиит ӱйеге айдып, јартап берер амадула јӱрген деп айтты. Онойдо ок аймактыҥ ичкери ӧзӱмине јаан јӧмӧлтӧ-болужын јетирип, јаш улуска јозок болуп јат деп чокымдады.

Александр Айдынович бойыныҥ айткан куучынында бу кайрал Кан-Оозы аймактыҥ ончо јондыкчыларыныҥ деп темдектеп тура, јаҥныҥ органдарына оны јӧмӧп, болужып јӱргени учун јаан быйанын айтты.

Александр Айдынович Матыковтыҥ  јӱрӱмдик ченемели байлык, ичкери кӧрӱмдӱ ле јаан амадулу бойы бистиҥ талада танылу, јарлу ла тоомјылу деп айдар керек.

1964 јылда ол Горно-Алтайскта педучилищени божодоло, Ороныҥ баштамы школында 2-чи класстыҥ ӱредӱчизи болуп, иштеги јаан јолын баштаган. Оноҥ черӱде службазын ӧдӱп, 1972 јылда пединституттыҥ тӱӱкилик факультедин божодып, тӱӱкиниҥ ӱредӱчизи, Кан-Оозы аймактыҥ  албаты ӱредӱзи бӧлӱгинде инспектор, КПСС-тыҥ райкомыныҥ инструкторы болуп иштеген.

1978 јылдыҥ куран айында Александр Айдынович Јабагандагы кой ӧскӱрер совхозтыҥ партийный комитединиҥ качызына кӧстӧлгӧн. Ол партийный башкараачы болуп иштеп тура, јаан ајаруны амыралтага чыккан улустыҥ, кенектердиҥ, аргазы кирелӱ улустыҥ, ӧскӱстердиҥ ле балдары кӧп билелердиҥ сурактарына эткен.

Александр Айдыновичти 1984 јылдыҥ куран айында Кан-Оозы аймактыҥ райисполкомыныҥ албаты ӱредӱлик аайынча бӧлӱгиниҥ јаанына кӧстӧгӧн. Шак бу јылдар текшиӱредӱлик ле профессионал школдордо јаҥыртулар ӧткӱрип турган сӱрекей каруулу ӧй болгон. Школго балдарды алты јаштаҥ алары ла он бир јылга ӱредерине кӧчӧтӧн программа кийдирилген.

Александр Айдыновичке једимдӱ ле ак-чек ижи учун «РСФСР-дыҥ албаты ӱредӱлигиниҥ отличниги» деген бийик нере адалган.

1993 јылда А. А. Матыков мынаҥ озо Горно-Алтайский автономный областьтыҥ албаты ӱредӱлик аайынча бӧлӱгиниҥ јааны болгон Н. П. Федоровала  кожо бистиҥ республиканыҥ албаты ӱредӱлигиниҥ адынаҥ ЮНЕСКО-ныҥ Якутскта ӧткӱрген калыктар ортодогы «Национальный школ: ӧзӱмниҥ концепциязы и технологиязы» деген конференцияда турушкан.

1990 јылда А. А. Матыков Кан-Оозы аймактыҥ «Ӧйдиҥ ӱни» деген газединиҥ баштапкы редакторына кӧстӧлгӧн.

Александр Айдынович Кан-Оозы аймактыҥ депутаттарыныҥ Совединиҥ депутадына канча катап тудулган, эки катап — аймактыҥ депутаттарыныҥ  Совединиҥ председателиниҥ ордынчызына. Ол бу иште иштеп тура, депутаттардыҥ Совединиҥ ижиниҥ чыҥдыйын кӧдӱрери, эл-јонныҥ јадын-јӱрӱминиҥ кемин тыҥыдары јанынаҥ кӧпти эткен. Оныҥ эрчимдӱ ижи аймактыҥ экономиказыныҥ ӧзӱмин оноҥ ары тыҥыдары, эл-јон таҥынаҥ мал-ажын ӧскӱрип турган бӧлӱкти элбеде ӧскӱрери аайынча улалган.

Александр Айдынович 2010 јылдаҥ ала бӱгӱнги кӱнге јетире аймактыҥ јондык биригӱлериниҥ јааны, онойдо ок јуу-чактыҥ ла иштиҥ ветерандарыныҥ аймактагы совединиҥ председатели болуп, ак-чек ле эрчимдӱ иштеп јат.

Республикада, аймакта ады-јолы јарлу А. А. Матыковтыҥ бийик кайралдарыныҥ тоозы кӧп. Узак ӧйдиҥ туркунына једимдӱ ле ак-чек иштегени учун 2010 јылда ого «Алтай Республиканыҥ кӱндӱлӱ кижизи» деп кӱндӱлӱ ат адалган, 2012 јылда оныҥ ады-јолы «Россияныҥ эҥ артык улузы» деген албатылар ортодогы јаан энциклопедияга кийдирилген, «За заслуги перед Отечеством» I степеньдӱ орденниҥ медалиле, кӧп тоолу Кӱндӱлӱ грамоталарла кайралдаткан, РФ-тыҥ Президентиниҥ Сибирьдеги федерал округтагы чыдулу чыгартулу кижизи В. Толоконскийдиҥ адынаҥ ого быйан айдылган. 2018 јылда Александр Айдыновичтиҥ башкарганыла Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачы-јерлештериниҥ эземин кереестеери јанынаҥ јаан иш эдилген: эземниҥ «Усть-Канский район в годы Великой Отечественной войны – Кан-Оозы аймак Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ јылдарында» деп эки том бичиги чыккан. Тургуза ӧйдӧ ол «Трудовая доблесть земли Канской» деген бичикти белетеп чыгарары јанынаҥ иштеп јат. Ол Россияныҥ Журналисттериниҥ биригӱзиниҥ турчызы.

Бу кӱндерде Александр Айдынович Матыковты јолду бийик кайралыла, Најылыктыҥ ордениле, кӧп тоолу улус уткуйт.

ТОП

Конституция Российской Федерации

Принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года Конституция Российской Федерации с изменениями, одобренными в ходе общероссийского голосования 1 июля 2020 года

Олег Хорохордин. Алтай Республиканыҥ бажында — бир јыл

       Олег Хорохордин Алтай Республиканы туй ла бир јылдыҥ туркунына башкарып јат. Бу кыска ӧйгӧ тергееде ондор тоолу школдор, балдардыҥ садиктери, фельдшерско-акушерский пункттар, јолдор ло кӱрлер чыныкталып тудулган. Башчы келер ӧйгӧ оноҥ до кӧп иштер темдектеп алган.

«Эҥ баштапкы болуп Гуркин артар…»

«Jаҥы jурукчылар чыгар, оны (кеендик-санатты) европей кемине кӧдӱрер, jе бу jолдо эҥ баштапкы болуп Г. И. Гуркин артар…»—деп, 1907 jылда Григорий Ивановичтиҥ Томск калада ӧткӧн таҥынаҥ баштапкы кӧрӱзи керегинде  Петербургтыҥ критиги М. Далькевич бичиген. Оноҥ бери  чактаҥ ажыра ӧй ӧтти.