Алтайдын Чолмоны

Калан јуур аргалардыҥ ӧзӱминиҥ сурактары шӱӱжилген

28.01.2021

Алтай Республиканыҥ башчызы Олег Хорохордин тергеениҥ калан јуур аргаларына учурлалган јуун ӧткӱрген.

Јуунда Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ председателиниҥ ордынчызы, тергеениҥ акча-манат аайынча министри Ольга Завьялова 2020 јылга республикан бюджеттиҥ калан ла калан эмес кирелтелер аайынча бӧлӱги канайда бӱткени керегинде куучындаган ла 2021 јылга кандый кӧргӱзӱлер темдектелгени керегинде айткан.

Оныҥ темдектегениле, 2020 јылда республикан бюджеттиҥ калан ла калан эмес кирелтелери 5,89 миллиард салковой кеминде бӱткен. Мынызы 2019 јылдыйына кӧрӧ, 30,6 процентке кӧп болуп јат.

Министрдиҥ айтканыла болзо, јылдыҥ турулталары аайынча физлицолордоҥ јуулган калан 4,9 процентке, акцизтер болор учурлу товарлардыҥ акцизтери аайынча 137,7 процентке, организациялардыҥ ар-јӧӧжӧзине салынган каландар аайынча 9,3 процентке, транспортный каландар аайынча 8 процентке, анайда ок калан эмес кирелтелер 26,9 процентке кӧптӧгӧн.

Ольга Завьялова 2021 јылга республикан бюджет 7,4 миллиард салковой кеминде, 2020 јылга кӧрӧ 25,7 процентке кӧп, јӧптӧлгӧнин чокумдаган.

Кирелтелердиҥ кӧп саба ӱлӱзи организациялардыҥ кирелтелерине, физлицолордыҥ кирелтелерине салынган каландарла, нефтепродукталардыҥ ла алкогольный продукцияныҥ акцизтериле јеткилделет. Олордыҥ ӱлӱзи текши келген кирелтелердиҥ 90,5 проценти эмезе 6,7 миллиард салковой болуп јат.

2021 јылда јуулатан калан ла калан эмес кирелтелер аайынча озолондыра темдектелген тоолор бюджеттиҥ кирелтелериниҥ баш администраторлорына јетирилген. Олорго бюджеттиҥ 2021 јылда темдектелген кирелтелерин јеткилдеер керек.

Профессионал кирелтеге калан салары тергееде 2020 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 1-кы кӱнинеҥ ала иштейт

Калан јуур федерал службаныҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ јааны Ольга Шмакова тергеениҥ јеринде профессиональный кирелтеге калан салары јӱрӱмде канайда бӱдӱп турганыныҥ озолондыра турулталары керегинде айткан.

Мындый режим тергееде 2020 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 1-кы кӱнинеҥ ала иштеп баштаган. Оны јӱрӱмге кийдирердеҥ озо Алтай Республиканыҥ јеринде бу бӧлӱкте 229 кижи регистрация ӧткӧн болгон. 2020 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 1-кы кӱнинеҥ ала јаҥы калан режимниҥ эптӱ болгонын 1528 кижи тузаланган.

—«Бойын бойы ишле јеткилдеп турган улус эҥ кӧп талдап алып турган иштердиҥ тоозына пассажирлер тартары, IT-бӧлӱк, парикмахерский ле маникюрный јеткилдештер, фотография, репетиторство, удурумга јаттыргызары аайынча јеткилдештер кирет – деп, Ольга Шмакова јартаган.

Оныҥ чокумдаганыла, Алтай Республиканыҥ ӧскӧ тергеелерде иштеп турган «самозанятый» калантӧлӧӧчилериниҥ ӱлӱзи калганчы кӧргӱзӱлер аайынча 34,5 процент эмезе 527 кижи болуп јат. Бу ок ӧйдӧ ӧскӧ тергеелердиҥ 74 кижизи бойыныҥ ижин Алтай Республикада ӧткӱрет. Олордыҥ јарымызынаҥ кӧби Алтайский крайдыҥ улузы.

1528 кижи јаҥы калан режимди тузаланган

Профессиональный кирелтеге салынган калан «самозанятыйларга» аргачылык ишти калан јуур инспекцияга отчет табыштырбазынаҥ ӧткӱрер арга берет. Салынган каландардыҥ кеми де јабыс болот. Је ол ок ӧйдӧ бу улус ФНС-тыҥ сайтында эмезе «Мой налог» приложениеде регистрация ӧткӧн болор учурлу.

Приложение саду эткени керегинде јетирӱни автоматический режимде калан јуур органдарга аткарат, кирелтедеҥ ОМС-тыҥ фондына взносты кийдирип турган бирлик тӧлӧмирди тӧлӧдӧт.

«Бойын бойы ишле јеткилдеп турган улус таҥынаҥ аргачыларга кӧрӧ, кассовый аппарат јогынаҥ иштеер аргалу. Сервис 24/7 режимде иштейт. Анайда ок каландар аайынча чоттомолдорды калан јуур служба бойына алынат» — деп, ведомствоныҥ башкараачызы айткан.

Бойын бойы ишле јеткилдеп турган улус «кӧлӧткӧдӧҥ» мынайда чыкканы олордыҥ кирелтелерин окылу темдектеер арга берет. Темдектезе, кредит алар тушта. Анайда ок ОМС-тыҥ медицинский полизи аайынча толо медициналык болуш алар арга берет. Бу ок ӧйдӧ «самозанятыйлар»,  ӧскӧ бӱдӱм аргачылыкка кӧрӧ, РФ-тыҥ Пенсионный фондына кыйалтазы јоктоҥ взностор тӧлӧӧринеҥ јайымдалган. Бойына иштеп турган граждандар, кӱӱни бар болзо, страховой ишмекчи стажты ла пенсионный јеткилдешти келер ӧйдӧ таҥынаҥ алар аргалу. Оны аларга, ПФР-дыҥ јербойындагы бӧлӱгинде регистрация эттиртер ле страховой взносторды тӧлӧӧр керек.

Јуун ӧйинде экономикалык ӧзӱм, ар-бӱткендик байлыктар, экология ла туризм, јурт ээлем, тергеелик ӧзӱм аайынча министерстволордыҥ чыгартулу улузы экономиканыҥ тергеелик секторыныҥ бӧлӱктериниҥ калан јуунадар тӧзӧлгӧзин јаандадары аайынча эп-аргалар керегинде куучындагандар.

«Биске алты муҥ иштеер јерлер тӧзӧӧр керек ле бис бу ишти эки јылдыҥ туркунына эдип салар учурлу»

Туризм, агаштаҥ продукция иштеп алар, экология ла туризм, јурт ээлем ле тудум иштер бӧлӱктеринеҥ јуунадылып турган каландарды кӧптӧдӧриниҥ кӧргӱзӱлериле таныжып, Олег Хорохордин олорды тыҥ ла билдирлӱ эмес деген. Ол плановый кӧргӱзӱлерди јаҥыдаҥ кӧрзин деп јакылта берген. Јаҥы иштеер јерлер тӧзӧӧрин тӱргендедер керек болгонын ол аҥылап темдектеген.

«Биске алты муҥ иштеер јерлер тӧзӧӧр керек ле бис бу ишти эки јылдыҥ туркунына эдип салар учурлу. Бу, слердиҥ темдектеп алган ижерге кӧрӧ, 2030 јылга јетире чӧйгӧдий андый ла јаан кӧргӱзӱ эмес. Кӧргӱзӱлерди јаҥыдаҥ чоттозын деп јакылта берип јадым» — деп, тергеениҥ башчызы айткан.

Анайда ок јуунныҥ турулталары аайынча Олег Хорохордин тергеениҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧриниҥ јаандарына «Кыймыктабас ар-јӧӧжӧниҥ государственный регистрациязы керегинде» федерал јасактыҥ мынаҥ озо чотко алынган кыймыктабас ар-јӧӧжӧниҥ объекттериниҥ, Росреестрде олор керегинде јетирӱлер јок ээлери керегинде јетирӱлер јууры аайынча тизимин јӱрӱмде бӱдӱрери јанынаҥ  белетеништӱ керек-јарактарды ӧткӱрзин деген.