Алтайдын Чолмоны

Алтайыстыҥ курчузы бек болзын, Албатызы эзен-амыр јатсын…

18.07.2025

Алтай албаты бӱдер чагынаҥ ала ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ јаҥдаган јаҥынаҥ бек тудунып, јаҥжыккан чӱм-јаҥдарын кандый да ӧйдӧ (Чагаа-Байрам, Јажыл Бӱрдиҥ, Сары Бӱрдиҥ мӱргӱӱлдери ле о. ӧ.) ӧткӱрет. Алтайыныҥ сынына чыгып, јаламазын буулап, Акка-Кӧккӧ, Агару Јайаанына баштанып, кӱндӱӱ-кӱреезин салып, алкыш-быйанын айдат. Амыр-энчӱ, токуналу јадын-јӱрӱм, бала-баркага ачык јол, мал-ажы ардак, тыш туруп, арбыдап ӧссин деп айдынат-алканат.
Алтайыста јажыл јай. Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱлин ӧткӱретен ӧй. Бу мӱргӱӱлде айдатан эрјинеге бодолду алкыштарла таныштырадыс.

Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱли тужында кайлап айткан алкыш
Мӧш агаштыҥ тӧзинеҥ
Эптеп эткен топшуурым.
Мӧрлӱ малдыҥ кылынаҥ
Кылдай соккон топшуурым.
Јойгон агаш тӧзинеҥ
Јондоп эткен топшуурым.
Јорго малдыҥ кылынаҥ
Кылдай соккон топшуурым.
Ойно, ойно, бай топшуурым,
Ойгор ӱниҥ ойгонзын.
Ойно, ойно, бай топшуурым,
Отурган улус тыҥдасын.
Бажы бӱрлӱ бай кайыҥ
Бай тӧстӧктӧ туратан.
Бажырышкан албаты
Бай кӱрееге уткыйтан.
Эки бӱрлӱ бай кайыҥ
Ээлӱ тӧстӧктӧ туратан,
Эҥчейишкен албаты
Эл кӱрееге јуулатан.
Короты бажы Јал-Мӧҥкӱ
Канча малдыҥ турлузы.
Короты бажы аржанду
Канча албатыга быйанду.
Кӧкӧрӱ бажы Кӧк-Мӧҥкӱ
Алтай јердиҥ тӧбӧзи.
Эрјинелӱ Эре-Чуй
Кабай болгон Алтайус.
Ак-Алака байлу туу
Айландыра курчулу.
Канча албаты байлаган
Ӱкӧк ӧзӧктиҥ јаражын.
Кадын бажы Јал-Мӧҥкӱ
Канча малдыҥ одоры.
Кадын ичи байлу јер
Канча албатыга быйанду.
Сӱме быжында
Кудайдыҥ берген курчузы.
Сӱме бажында бӧс
Тӧрт талага быйанду.
Каракол бажы Ӱч-Сӱмер
Байлу-чуулу Алтайус.
Ак мӧҥкӱсин јабынган
Ару бӱткен Алтайус.
Ала Бабырган тайгасы
Алдынаҥ бери алкышту.
Ада-ӧбӧкӧ алкаган
Алдынаҥ бери быйанду.
Ала арка Алтайус,
Байлу-Туубыс Чаптыган,
Бастыра Алтай курчузы,
Бастыра алтай куйагы.
Аржан суулу Абакаан
Амзап ичсе јакшызын.
Ак мӧҥкӱлӱ Абакаан
Алтайустыҥ ийдези.
Эјеган Байлу-Туу
Эрјинелӱ, куйакту,
Эл-албаты кайказын,
Элен чакка мактазын.
Байлу-Туу, Каракол
Коручыл болсын јуртыска.
Эки кара ол ӧзӧги
Коруп јатсын бойысты.
Эбире турган тууларыс
Алкыжын берзин бистерге.
Ӧзӱп јаткан јуртыска
Быйанын берсин Алтайыс.

Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱлинде
айткан алкыштар
Ӧрӧ турган јайаанга баш полсын!
Ӧрӧ турган јайаанга баш полсын!
Кӧк-айаска, Кудайга баш полсын!
Кӧк-айаска, јайаанга баш полсын!
Ак-айаска баш болсын!
Ак-айаска, Кудайга баш полсын!
Алтай ээзи, баш полсын!
Алтай ээзи Ак-Пыркан Кудайга,
Баш полсын!
Баш полсын!
Ӧрӧ турган јайаанга!
Ӧрӧ турган јайаанга!
Аҥтара салган ак-айас,
Кӧҥкӧрӧ салган кӧк-айас,
Айлу-Кӱндӱ Алтайым.
Камчы сынду Кан-Алтай,
Эркетендӱ Кин-Алтай.
Баш полсын!
Айлу-Кӱндӱ Алтайыма баш полсын!
Баш полсын!
Алтайдыҥ тӧрт таласына,
Алтайдыҥ тӧрт таласына баш полсын!
Тӧрт талага баш полсын!
Тӧрт талага баш полсын!
Тӧрт талага баш полсын!
Тӧрт талага баш полсын!
Кӱӱк айдыҥ сегис јаҥызында
Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱлине
Албаты-јон јуулып,
Байлу-Тууныҥ эдегинде
Салылган тагылдарыска,
Ӱч ӧзӧктиҥ оозында,
Байлу-Тууныҥ эдегинде тагылдарыска
Албаты-јон акту кӱӱнинеҥ
Алдынаҥ бойы
Алтай-Кудайыныҥ алдына келди.
Айлу-Кӱндӱ Алтайусты алкап,
Алтай-Кудайыска бажырарга.
Бай-Тууга баш полсын!
Бай-Тууга баш полсын!
Айлу-Кӱндӱниҥ эдегинде јаткан албаты-јон
Ак јаҥын јаҥданып,
Алтай јаҥын јаҥданып,
Ак јаҥын јаҥданып,
Ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ јаҥын јаҥданып,
Тагылдарына чыгып,
Айлу-Кӱнниҥ эдегинде тагылдарына
Айлу-Кӱнин алкап туру.
Айлу-Кӱнге баш полсын!
Айлу-Кӱнге баш полсын!
Эдегинде јаткан албаты-јоны
Алтайын тооп,
Алтайын алкап,
Алтай јерине бажырып,
Алтай јерин кӧдӱрип,
Албаты-јон токуналу, эзен-амыр
Оору-јоболго бастырбасын,
Алкы бойлоры оору-јоболго бастырбасын.
Баш полсын!
Байлу-Тууга баш полсын!
Байлу-Тууга баш полсын!
Албаты-јон ак јаҥын јаҥдап,
Алтай јерин алкап,
Аржан сууларын алкап,
Агын-кутук сууларын кӱндӱлеп,
Јаҥданып јӱргӱлесин.
Айлу-Кӱндӱни тооп јӱргӱлесин.
Байлу-Тууныҥ курчузы тыҥып,
Куйагы тыҥып турзын.
Бай-Тууга баш полсын!
Мал-ашыска одор берген,
Алкы бойыска одын-суу берген.
Аржан-кутук суузыла
Эмдеген-томдогон
Алтайуска баш полсын,
Байлу-Тууга баш полсын.
Кӧкӧрӱ башы Кӧк-Ыйык,
Эрјинелӱ Эре-Чуй
Эре-Чуйга баш полсын,
Кӧкӧрӱниҥ Кӧк-Ыйыкка баш полсын!
Анда јаткан албаты-јон,
Чагаан јурт тагылдарын тургусып,
Алтайын алкап,
Алтайына башырып,
Јаҥы ачылган тагылдарына
Ийде кирсин, ийделӱ болсын.
Кӧкӧрӱниҥ Кӧк-Ыйыкка баш полсын.
Эбиреде турган тоозы јок
Ыйыктарына, сӱмерлерине баш полсын!
Эре-Чуйдыҥ элбек чӧлине баш полсын.
Эки јаан аржан суузы –
Бугусынныҥ аржаны,
Јуҥмалуныҥ аржаны
Ийделенип кирип јатсын.
Эми-томыла аҥып јатсын,
Экчелип аксын.
Албаты-јонына эми-томы једип турсын.
Кӧкӧрӱниҥ Кӧк ыйыкка баш полсын!
Кӧкӧрӱниҥ Кӧк ыйыкка баш полсын!
Эре-Чуйдыҥ албаты-јоны ӧсӧгине алынсын,
Ак јаҥын алынсын.
Алтайын алкасын,
Алтай-Кудайына бажырсын.
Аайлу-башту јӱргӱлесин,
Ачу ашка кирбесин,
Ачу ашка бажын сукпасын.
Кара тамыга бастырбасын,
Арка-сыны сергек јӱргӱлесин.
Аржан-кутук сууларын
Арутап, артатпай ару тутсын.
Алкап јӱрсин Алтай јерин,
Алтай јерине бажыр јӱрсин,
Ар-бӱткенге бажырып јӱрсин.
Ӧрӧ турган Ӱч-Курбустан кудайына
Бажыр јӱрсин.
Албаты-јон токуналу болсын,
Ак-малы Алтайга толу ӧссин,
Албаты-јоны Алтайга толу ӧссин.
Чуйдыҥ суусы токуналу болсын,
Албатыга јымшак болсын,
Јарадынаҥ ажынбасын,
Орто кеминде болсын, соолбосын.
Алтай јердиҥ суулары аруталсын,
Эре-Чуйдыҥ суулары, кейи аруталсын
Алтай јердиҥ.
Кӧкӧрӱниҥ Кӧк-Ыйыкка баш полсын!
Эре-Чуйга баш полсын.
Алтайустыҥ тӧбӧзи болгон,
Алтайустыҥ бажы болгон Эре-Чуй.
Эрјинелӱ Эре-Чуйга баш полсын!
Сӱмениҥ бажында агуна куш,
Агуна кушка баш полсын.
Алтайустыҥ сындарында јӱретен,
Ару сындарында јӱретен агуна куш
Канадын јайып учуп јӱрсин,
Ак јаҥын јайып јӱрсин,
Алтайын алты эбирсин,
Албатыныҥ ӧзӧгине кийдирсин,
Эки кӧзин ачсын,
Куйка-меезин иштетсин,
Албаты-јон алтай ак јаҥын алынсын.
Агуна кушка баш полсын.
Болчок јерди айланып уч,
Телекейди эбирип уч,
Телекейге јайып јӱр,
Ак јаҥыҥды јайып уч.
Сӱмениҥ бажында
Агуна кушка баш полсын!
Баш полсын!
Ак мааныны буулаган эдӱс,
Ӧрӧ турган ак-айаста Кудайыска.
Ак-айаска баш полсын!
Ак-айаска баш полсын!
Сары мааныны буулаган эдӱс,
Алтайустыҥ сындарына,
Байлу-чӱмдӱ Алтайуска,
Мӧҥкӱ башту, тошторлу ыйыктарыска,
Јаан-јаан сӱмерлериске,
Баатыр кептӱ тайгаларуска,
Алтайустыҥ сындарына,
Алтайуска буулаган эдӱс.
Јажыл мааныны буулаган эдӱс
Алтайустыҥ ӧзӱмине.
Алтай албатус ӧрӧ ӧссин,
Ӧзӱмге барсын деп.
Агаш-тажы, аҥы-кужы, ар-бӱткени
Ӧрӧ ӧссин деп,
Бастыра Алтайдыҥ ӧзӱмине,
Ӧрӧ ӧзӧтӧн ӧзӱмге буулаган эдӱс.
Кӧк мааныны буулаган эдӱс
Кӧк-айаста Кудайыска.
Кӧк-айаска, аржан-кутук сууларына,
Тоҥмок сууларына,
Шуулап тӱшкен учар сууларына,
Тымык кӧлдӧрине,
Тымык сууларына.
Шоркырап аккан суучактарга,
Аржан-кутук сууларга
Ӧрӧ турган кӧк-айасла тудушталсын деп,
Кӧк-айаска баш болсын!
Аржан-кутук сууларыска баш полсын!
Кадын бажы Кӧк-Мӧҥкӱ!
Кадын бажы Кӧк-Мӧҥкӱ!
Ак булутка курчаткан,
Кӧк-айаска тӱртӱлген,
Мӧҥкӱ башту тошторы
Айга-кӱнге јалтырап ӧскӧн.
Мӧҥкӱ башту тошторынаҥ
Тамчылап аккан Кадын талай.
Алтайдыҥ ӧзӧги болуп,
Алтайдыҥ ӧзӧгиле аҥып тӱшкен
Кадын талайга баш полсын.
Кӧк-Мӧҥкӱге баш полсын.
Кӧк-Мӧҥкӱниҥ эдегинде јаткан,
Эбиреде јаткан албаты-јон
Алтай-Кудайын тооп,
Алтай јерин алкап,
Алтай-Кудайына башырып,
Алтайын кӧдӱр јӱрсин.
Ар-бӱткенин коруп јӱрсин,
Алтайына ээ болсын.
Алтай јерин алкап,
Аржан-кутук сууларын ару тутсун, артатпасын.
Албаты-јон аракы-коронго кирбесин,
Коројонго алдыртпасын, коронго алдыртпасын.
Ачу аш деп байлабас, коројон ол, корон,
Албатыныҥ короны.
Албаты-јон ачу ашты токтотсын,
Алтайым деп санансын.
Алтай-Кудайым деп,
Алтайын алкап,
Алтайына бажыр јӱрсин.
Анда јаткан албаты-јон
Токуналу, эзен-амыр јатсын.
Албаты-јонныҥ мал-ажы ӧзӱп,
Албаты-јон ӧрӧ ӧзӱмге барсын.
Оору-јоболго бастырбасын,
Арка-сыны сергек јӱрсин.
Кара тамыга бастырбасын.
Ак јаҥын алынсын.
Акка тайансын,
Акка тартынсын,
Актӧӧн барсын.
Албаты-јонныҥ кӧси ачылсын.
Ӧзӧгине алынсын,
Куйка меесин иштетсин.
Алтай-Кудайы бар,
Алтай кижини Алтай-Кудай јайаган.
Алтай јерлӱ,
Алтай тилдӱ,
Алтай кеп-кийимдӱ,
Алтай ӧзӧктӱ,
Ойгор санаалу этирте.
Ӱч-Сӱмерге баш болсын!
Кадын бажы Ӱч-Сӱмер
Ийде берген ыйыгыс.
Алтайустыҥ јӱреги болгон
Кӧк-Мӧҥкӱ,
Баш болсын!
Кӧк-Мӧҥкӱге баш болсын!
Ак-Алака байлу ыйык,
Эре-Чуй Алтайус.
Эрјинелӱ Эре-Чуй
Алтайустыҥ тӧбӧзи,
Алтайустыҥ бажы болгон Эре-Чуй,
Ак-Алака, Ӱкек.
Алтай јеристи силкибесин,
Алтай јерӱс јемирилбесин,
Алтай јерис кӱйбесин,
Сууга алдыртып, чайык чыкпасын.
Алтай јерис токуналу болсын,
Алтай јеристиҥ курчусы тыҥысын,
Курчу-куйагы бек болсын,
Алтай-Кудайла тудушталсын.
Алтай-Кудайла тудуш
Сӱмерлерис, ыйыктарыс, байлу тууларыс
Эбиреде турган Алтайдыҥ курчусы
Тыҥып, ийделенип кирип јатсын.
Албаты-јон тагылдарын тургусып,
Алтайын алкап јатсын,
Алтайына бажыр јатсын.
Алтайын тооп јӱрсин,
Агаш-ташты чеберлеп јӱрсин,
Аҥды-кушты анаар ла кырбасын,
Аайлу-башту болсын.
Албаты-јон санансын,
Кӧксине алынсын.
Кӧзин ачсын,
Куйка меезин иштетсин.
Ӧрӧ турган Ӱч-Курбустан Кудайыла тудушталсын.
Алтайустыҥ курчусы бек болсын,
Алтай јерис бузулбасын, јемирилбесин.
Алтайус токуналу болсын,
Јуу-чак болбосын,
Албаты эзен-амыр јатсын.
Ак малын азырап, ӧскӱрип,
Алкы бойлоры эзен-амыр јӱргӱлесин.
Эре-Чуйдыҥ албаты-јоны
Токуналу болсын.
Ак-Алакага баш полсын!
Эре-Чуйга баш полсын!
Каракол башы Ӱч-Сӱмер,
Каракол башы Ӱч-Сӱмер!
Каракол ӧзӧктиҥ албатысы
Ак јаҥын јаҥдап,
Тагылдарын тургусып,
Алтай јерин алкап јӱрген.
Алтай-Кудайына башырып,
Мӱргӱӱлдерин ӧткӱрип,
Алтайын кӧдӱрип,
Алтайын тооп јӱрген.
Одын-суу берген Алтайус,
Ак малыска одор берген,
Алкы бойыска одын-суу берген,
Кабайлап алган Алтайус.
Амыр турсын Алтайус,
Каракол ӧзӧк амыр турсын.
Албаты-јоны токуналу јатсын,
Ак јаҥын јаҥдап јӱрсин.
Јажын чакка јаҥдап јӱрсин,
Ӱйедеҥ ӱйеге барсын,
Баладаҥ балага барсын.
Албаты-јон текши кыймыктасын,
Алтай јерин алкасын,
Алтай јерин кӧдӱрсин,
Курчу-куйагын тыҥытсын.
Албаты-јон ачу ашка кирбесин,
Оору-јоболго бастырбасын.
Арка-сыны ару јӱрсин,
Албаты-јонныҥ ӧсӧги бек болсын,
Ойгор санаалу болсын.
Каракол башы Ӱч-Сӱмерге баш болсын.
Каракол ӧзӧккӧ баш болсын.
Бабырган Туу байлу ыйык
Алтайустыҥ эжиги болгон,
Алтайустыҥ босогосында турган
Бабырган Туу.
Алтайустыҥ босогосы бек болсын,
Ары-бери ӧткӧн айылчылар
Алтайусты тооп јӱрсин,
Алтай албатыныҥ јаҥын тооп јӱрсин,
Алтай јерди тепсебесин,
Алтай јерди артатпасын, кирлебесин.
Алтайга кирген кижи,
Босогосын ӧткӧн кижи
Алтайга башырар учурлу,
Јаламасын буулаар учурлу.
Алтай јерди алкаар,
Алтай јерге айдынар учурлу,
Суранар учурлу.
Алтай јердиҥ ыйыктарын тепсебесин,
Эдектӱ улус байлу ыйыктарга чыкпасын,
Алтай јерди тооп јӱрсин.
Алтай јерис јебреннеҥ бери,
Озо чактардаҥ бери
Ээлӱ јерлер болгон,
Ээлӱ тайгалар болгон.
Ээлӱ Алтай болгон,
Алтай јер тирӱ, тынду.
Алтай јерди тоор керек,
Алтай јерди алкаар керек.
Алтайга јакшы санан келген кижиге
Алтайдыҥ босогосы јабыс болор,
Јымшак болор.
Алтайга јакшы сананып келер керек,
Ӧзӧгинеҥ јакшы сананар керек.
Алтай јерди јудатпас, киртитпес, артатпас,
Алтай јерди ару тудар.
Анда јаткан албаты-јон
Эзен-амыр јатсын.
Токуналу болсын,
Алтайын тооп јӱрсин,
Алтайын алкап јӱрсин.
Мал-ажы ӧрӧ ӧссин,
Албаты-јон ӧрӧ ӧссин,
Ӧрӧ ӧзӱмге барсын.
Баш полсын!
Бабырган Тууга баш полсын!
Чаптыган байлу ыйык,
Чаптыган байлу туу,
Чаптыганга баш болсын!
Чаптыганга баш болсын!
Алтайустыҥ босогосы болгон,
Алтайустыҥ эжигинде турган эки туу –
Бабырган Туу ла Чаптыган Туу.
Чаптыганга баш полсын,
Чаптыганга баш полсын.
Чаптыган Туу
Алтайуска амыр-энчӱ береер,
Албаты-јоныска токунал береер,
Сурап туруус,
Јайнап туруус.
Алтайус катуланбасын,
Алтайус јымшак болсын.
Алтайус амыр турсын,
Албаты-јонус токуналу, санаалу јӱрсин,
Алтай јерин алкап јӱрсин.
Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱлинде
Алтай јерис јарансын, јажарсын,
Чечектерле јайылсын.
Алтай јерис јажыл-торко кебин
Јабынып ийсин.
Эдил кӱӱктиҥ ӱни
Тӧбӧсинеҥ эдип турсын,
Алтай јерис јарансын деп, јажарсын деп,
Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱли болот.
Алтай јеристе јылулар келсин,
Алтай јерис кургабасын, кӱйбесин,
Алтай јерис јажарсын,
Чыкту турсын, чык болсын,
Ӧлӧҥ-чӧп ӧссин,
Албаты-јонныҥ мал-ажы тойынып, сӱттенип,
Албаты-јон азырансын.
Алтай јеринеҥ асырансын,
Алтай јеринеҥ асыран јат, албаты-јон.
Оныҥ учун, Алтайын тооп,
Алтайын алкап јӱрер керек.
Чаптыганга баш полсын!
Чаптыганга баш полсын!
Баш полсын!
Баш полсын!
Абаган байлу ыйык,
Абаганга баш полсын.
Анда јаткан албаты-јон,
Башкуштыҥ ичи,
Чолушманныҥ ичи
Ар-Башкуштаҥ тӧмӧн,
Анайта јаткан
Аба-Јышла јаткан албаты
Ак јаҥын алынып,
Алтайын тооп,
Алтайын алкап јӱрсин.
Ӧзӧгине алынсын,
Кӧзин ачсын,
Куйка меесин иштетсин.
Ӧрӧ кӧрӱп Кудайым деп,
Эбире кӧрӱп Алтайым деп,
Алтайымныҥ курчусы
Тыҥ болсын, бек полсын деп,
Алтайустыҥ курчусы тыҥысын.
Ак јаҥыс јайылып барсын,
Алтайуска јайылып барсын,
Телекейге јайылып барсын,
Кижиликке барсын.
Ар-бӱткенди тооп јӱрер,
Эбире јаткан јерине јаҥдан јӱрер.
Ада-ӧбӧкӧлӧристиҥ јаҥы болор,
Ада-ӧбӧкӧлӧр јаҥданган јаҥ болор.
Албаты-јон алынсын,
Албаты-јон ӧзӧгин ачсын, тыҥытсын.
Эки кӧзин ачсын,
Куйка-меесин иштетсин.
Алтай-Кудайына башырсын,
Баш полсын!
Алтай-Кудайга баш полсын,
Ӧрӧ турган јайаанга баш полсын!
Абаган Туу ыйыкка баш полсын!
Баш полсын!
Абаган Тууга баш полсын!
Токуналу болсын.
Алтай јерӱс
Јажарсын, јарансын, чечектесин.
Алтай јерис токуналу болсын,
Алтай јеристи силкибесин,
Токуналу болсын,
Эзен-амыр болсын.
Эјеган байлу ыйык,
Эјеганга баш полсын!
Карагай ӧскӧн Алтайус,
Јайы-кыжы јажыл турар
Торко кептӱ Алтайус.
Эдил кӱӱктиҥ ӱни сӧӧбӧй этсин,
Эбире турган Алтайус јаранып јатсын.
Курчусы тыҥып, бек болсын,
Албаты-јонныҥ ӧзӧги бек болсын,
Ачу ашка кирбесин.
Оору-јоболго бастырбасын,
Акка тартылсын, актӧӧн барсын.
Бешпелтир јуртта
Јаҥы ачылган тагылы
Курчусы бек болсын.
Албатысы алынсын,
Јаҥын јаҥдансын,
Алтайын тооп,
Алтай-Кудайына башыр јӱрсин.
Балдары ийдеси кирсин,
Алтайын алкап турсын,
Јуртын алкап турсын.
Эјеганга баш полсын,
Эјеганга баш полсын.
Шуулашкан мӧштӧри
Эмил-сайлу кузугыла асыраган
Алтайуска баш полсын!
Алтын сайлу кузугыла албатысын асыраган
Алтайуска баш полсын!
Алтайустаҥ алган учун
Баш полсын!
Алган учун алкыш-быйан болсын!
Јал-Мӧҥкӱ,
Короты бажы Јал-Моҥкӱ,
Аржан-кутук сууларлу Алтайус.
Короты ӧзӧктӧ јаткан албаты-јон
Токуналу, эзен-амыр јатсын.
Алтай-Кудайына башырып,
Алтайын тооп јӱрсин,
Эбиреде турган
Алтай јерӱс јарансын,
Чечектеп јажарсын.
Аржан-кутук суулары
Ийделенип, агып јатсын,
Эмге-томго экчелип барсын,
Аржан-кутук сууларус артабасын.
Курчу берсин Алтайус,
Куйак берсин Алтайус.
Кысалаҥду ӧйлӧрдӧ
Койнына сугуп,
Колтугына кыстап,
Аргадап алган Алтайус.
Аргадап алган Алтайуска баш полсын!
Баш полсын.
Кара башту албаты,
Кайыш курлу албаты
Алтайын тооп јӱрсин,
Алтайын алкап јӱрсин.
Алтай јерим ару турсын,
Ак јаҥын јаҥдан јӱрсин
Ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ јаҥын.
Баш полсын Јал-Мӧҥкӱге!
Байлу-Тууга баш полсын!
Байлу-Тууга баш полсын!
Ӧрӧ турган јайаанга,
Ӧрӧ турган кӧк-айаска,
Ӧрӧ турган кӧк-айаска баш полсын!
Ӧрӧ турган ак-айаска баш болзын!
Ак-айаска баш болзын!
Алтай ээзи, Ак-Пыркан кудайга баш полсын!
Алтай ээзи, Ак-Пыркан кудайга баш полсын!
Ӱч-Курбустан Кудайыска баш полсын!
Ӱч-Курбустан Кудайыс!
Алтайустыҥ тӧрт таласына,
Тӧрт талага баш полсын,
Тӧрт талага баш полсын.
Аҥтара салган ак-айас,
Кӧҥкӧрӧ салган кӧк-айас.
Кӧскӧ кӧрӱнер кӧк-айас,
Кӧскӧ кӧрӱнбес ак-айас,
Алтай ээзи, Ак-Пыркан,
Ӱч-Курбустан Кудайыска баш полсын!
Эре-Чуйга баш полсын!
Кӧкӧрӱниҥ Кӧк-Ыйыкка баш полсын!
Кадын бажы Кӧк Мӧҥкӱге баш полсын!
Ак-Алака, Эре-Чуй,
Эрјинелӱ Эре-Чуйга баш полсын!
Каракол бажы Ӱч-Сӱмерге баш полсын!
Бабырган Тууга баш полсын!
Чаптыганга баш полсын!
Абаганга баш полсын!
Эјеганга баш полсын!
Короты бажы Јал-Мӧҥкӱ, баш полсын!
Алтайуска ак малысты сойып,
Албаты акту кӱӱнинеҥ экелген
Кӧчӧ-јармасын,
Ӱстӱ-јуулусынаҥ
Алтай јерис амсагар.
Албаты акту кӱӱнинеҥ экелген,
Алтайын кӱндӱлеп,
Алтайына экелген.

«Обрядность в традиционной культуре алтайцев». «Алтай калыктыҥ јаҥжыккан чӱм-јаҥдары» деп бичиктеҥ (2019 ј.)

Айткан ла бичиген улус керегинде јетирӱ
Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱли тужында кайлап айткан алкыш
А. А. Конунов, К. А. Сагалаев 06.03.2017 ј. Каракол јурттыҥ јуугында Бай-Тууда тӧӧлӧс сӧӧктӱ, 1997 ј. чыккан А. Я. Яманчиновтоҥ бичип алган. Информант керегинде ӱзеери јетирӱ: орто аҥылу ӱредӱлӱ, Кош-Агаш аймактыҥ Ортолык јуртында чыккан. 2000 јылдаҥ бери Оҥдой аймактыҥ Каракол јуртында јуртайт. Бичигени ле кӧчӱргени А. А. Конуновтыҥ. Баштапкы катап јарлалат. Алтай кижиниҥ јарчаазыла (диалект) колыш телеҥит јарчаа.
Јажыл Бӱрдиҥ мӱргӱӱли тужында айткан алкыш
А. А. Конунов, К. А. Сагалаев 06.03.2017 ј. Каракол јурттыҥ јуугында Бай-Туу деп јерде тӧӧлӧс сӧӧктӱ 1972 јылда чыккан Я. С. Яманчиновтоҥ бичип алган. Информант керегинде ӱзеери јетирӱ: Кош-Агаш аймактыҥ Ортолык јуртында чыккан, 2000 јылдаҥ бери Караколдо јадат, орто аҥылу ӱредӱлӱ. Бичигени ле кӧчӱргени А. А. Конуновтыҥ, баштапкы катап јарлалат. Алтай кижиниҥ јарчаазыла (диалект) колыш телеҥит јарчаа.